Asertywność nastolatków. Jak ćwiczyć stawianie granic?

Asertywność nastolatków to nie tylko sztuka mówienia „nie”. To umiejętność wyrażania siebie, czyli własnych myśli, emocji i granic, z jednoczesnym szacunkiem dla drugiej osoby. U młodzieży w wieku 15+ temat ten nabiera szczególnej głębi. To moment, gdy relacje stają się coraz bardziej złożone, pojawiają się pierwsze związki, wybory edukacyjne i życiowe. Presja społeczna bywa silniejsza niż kiedykolwiek wcześniej. Starsi nastolatkowie próbują odnaleźć swoją tożsamość, zbudować pewność siebie i poradzić sobie z oczekiwaniami otoczenia. Wszystko to wymaga odwagi i wewnętrznej siły. W dalszej części artykułu pojawi się odpowiedź na pytanie, jak wspierać asertywność nastolatków w tym wieku oraz propozycja praktycznego narzędzia edukacyjnego, które pomaga rozmawiać z młodzieżą o tym, co naprawdę przeżywają, bez moralizowania i banałów.

Asertywność nastolatków – co to oznacza w praktyce?

Asertywność nastolatków to zdolność do wyrażania siebie w sposób klarowny i stanowczy, a jednocześnie nienaruszający granic innych osób. To kompetencja, która pozwala mówić „nie” bez tłumaczenia się i poczucia winy, ale także mówić „tak” tylko wtedy, gdy naprawdę się tego chce. W wieku 15+ umiejętność ta nabiera nowego wymiaru. Młodzież nie tylko bardziej świadomie wchodzi w relacje, ale też mierzy się z wyzwaniami związanymi z presją rówieśniczą, pierwszymi doświadczeniami miłosnymi, wyborami dotyczącymi przyszłości oraz konfrontacją z autorytetami.

Asertywność pomaga im nie tylko w relacjach z rówieśnikami, lecz także w kontaktach z nauczycielami, rodzicami i innymi dorosłymi. Daje przestrzeń do wyrażania opinii, podejmowania samodzielnych decyzji i reagowania na sytuacje, które są niekomfortowe, niesprawiedliwe lub naruszają ich granice. Nie jest to jednak umiejętność, którą nabywa się raz na zawsze. To proces, który rozwija się przez całe dorastanie i wymaga praktyki, wsparcia i narzędzi dostosowanych do wieku. Typowe sytuacje, w których asertywność nastolatków ma kluczowe znaczenie, to między innymi:

odmówienie udziału w czymś, co jest sprzeczne z ich wartościami lub zagraża bezpieczeństwu, np. używki, niebezpieczne wyzwania, przemoc słowna lub fizyczna,
wyrażenie własnego zdania na forum klasy lub grupy (pierwszej pracy), nawet jeśli różni się ono od głosu większości,
obrona granic osobistych w relacjach romantycznych (partnerskich) i przyjacielskich (np. „Nie chcę takiej bliskości”, „Nie czuję się z tym dobrze”),
reagowanie na próby manipulacji emocjonalnej lub wywierania presji,
proszenie o wsparcie w sytuacjach trudnych bez wstydu lub obawy przed oceną,
umiejętność przyjmowania konstruktywnej krytyki oraz stawiania granic wobec złośliwości, ironii czy hejtu.

Co pomaga rozwijać asertywność nastolatków?

Rozwijanie asertywności nastolatków to proces, który wymaga uważności, cierpliwości i konsekwencji. W tym wieku młodzież staje się bardziej świadoma siebie, ale jednocześnie mocniej odczuwa wpływ opinii innych ludzi. Dlatego tak ważne jest, aby miała wokół siebie dorosłych, którzy potrafią słuchać bez oceniania, rozmawiać z szacunkiem i stwarzać przestrzeń na wyrażanie różnych perspektyw. Nastolatki uczą się asertywności nie z wykładów ani haseł w podręczniku, ale przez doświadczenie relacji, obserwację i próbowanie. To, jak dorośli, rodzice, bliskie osoby, nauczyciele, reagują na niezgodę, konflikty, prośby i emocje, staje się żywym modelem komunikacji. Młodzież patrzy na to, jak stawia się granice, jak wyraża się niezgodę i jak rozwiązuje się sytuacje napięcia.

Warto pamiętać, że każda rozmowa, nawet ta na korytarzu, może być dla nich lekcją. Duże znaczenie ma także klimat grupy. Trudno uczyć się asertywności w środowisku, w którym panuje ironia, rywalizacja lub strach przed oceną. Młodzież rozwija postawę asertywną tam, gdzie czuje się akceptowana i bezpieczna. Potrzebuje przestrzeni, w której może mówić, co myśli i czuje, bez lęku, że zostanie wyśmiana lub zignorowana. W praktyce asertywności nastolatków można uczyć poprzez:

rozmowy o emocjach, potrzebach i wartościach,
analizowanie realnych sytuacji z życia młodzieży,
ćwiczenia sceniczne i symulacje różnych reakcji,
wspólne poszukiwanie języka, który pozwala mówić „nie” spokojnie i zdecydowanie,
zachęcanie do autorefleksji, a nie tylko do reagowania,
budowanie zaufania, w którym młoda osoba może popełniać błędy, uczyć się i próbować jeszcze raz.

Gra planszowa „Asertywność dla młodzieży 15+” – skuteczne narzędzie edukacyjne

Wspieranie asertywności nastolatków nie musi ograniczać się do rozmów czy analizowania teorii. Młodzież najlepiej uczy się poprzez działanie. Dobrze zaprojektowane gry edukacyjne dają przestrzeń do ćwiczenia realnych umiejętności w bezpiecznych warunkach. Gra planszowa „Asertywność dla młodzieży 15+” powstała z myślą o starszych nastolatkach, którzy potrzebują narzędzia adekwatnego do swojego etapu rozwoju i wyzwań, z jakimi mierzą się na co dzień. To pomoc edukacyjna w formacie PDF, przeznaczona do samodzielnego wydruku i wielokrotnego wykorzystania. Sprawdza się zarówno w pracy indywidualnej, jak i grupowej, na zajęciach wychowawczych, w ramach treningu umiejętności społecznych, podczas godzin wychowawczych czy warsztatów rozwojowych. Rozgrywka polega na poruszaniu się po planszy. Każde pole prowadzi do wylosowania karty z pytaniem, scenką lub zadaniem.

Pytania i sytuacje przedstawione w grze są bliskie codzienności starszych nastolatków. Dotyczą między innymi relacji rówieśniczych, granic w związkach, presji społecznej, wyrażania odmowy, reagowania na przemoc słowną lub symboliczną, obrony własnego zdania oraz radzenia sobie z krytyką. Gra nie unika trudnych tematów. Podaje je w sposób przystępny, angażujący i pełen szacunku. W zestawie znajdują się różne typy kart:

pytania otwarte, które zachęcają do refleksji i rozmowy
scenki sytuacyjne, które pozwalają analizować możliwe reakcje i konsekwencje wyborów
zadania z wyborem odpowiedzi oraz ćwiczenia typu „co byś zrobił lub zrobiła, gdyby…”
karty typu „dokończ zdanie” oraz „wymień sposoby na…”, które wspierają poszukiwanie osobistych strategii

Cel gry

Celem gry jest rozmowa na temat asertywności oraz ćwiczenie umiejętności społecznych. Młodzież w wieku 15+ mierzy się na co dzień z wieloma sytuacjami, które wymagają elastyczności, refleksji i uważności na innych. Gra daje im możliwość przećwiczenia tych sytuacji w sposób naturalny i przystępny. W czasie rozgrywki trzeba niekiedy zaczekać na swoją kolej, przyznać się do niewiedzy albo zaakceptować, że tym razem to ktoś inny był pierwszy. To wszystko uczy cierpliwości, uważności, reagowania na emocje oraz działania w grupie, nawet wtedy, gdy coś nie idzie zgodnie z planem.

W grze nie chodzi o zwycięstwo za wszelką cenę, a o to by doświadczyć współpracy, dialogu i autorefleksji. Zwycięzcy warto pogratulować, a pozostałym dać przestrzeń na przeżycie tego, co czują. Warto pogratulować zwycięzcy głośnymi oklaskami, ale też zatrzymać się przy tych, którzy nie wygrali. Ważne by usłyszeli, że się starali, że mają prawo czuć zawód, ale nie muszą się poddawać. To ważne lekcje o odporności, o odwadze i o szacunku, do siebie i innych.

Zastosowanie gry w praktyce – dla kogo i gdzie?

Gra „Asertywność dla młodzieży 15+” powstała z myślą o osobach wspierających nastolatków w rozwoju społecznym i emocjonalnym. Można z niej korzystać w szkole, poradni, na zajęciach TUS, w świetlicy lub podczas spotkań indywidualnych. Sprawdza się w pracy z klasą, małą grupą, a także w rozmowie jeden na jeden, gdy używa się tylko kart, bez planszy. To narzędzie dla nauczycieli, pedagogów, psychologów, wychowawców, terapeutów i rodziców. Pomaga rozmawiać o emocjach, granicach i relacjach w sposób, który angażuje młodzież bez moralizowania i presji na jedyne słuszne odpowiedzi.

Jak może wyglądać sesja z grą?

Jedna sesja z grą trwa zazwyczaj około 45–60 minut, w zależności od liczby uczestników i wybranego trybu. Grę można elastycznie dopasować do konkretnej grupy i dostępnego czasu. Przykładowy przebieg:

krótkie wprowadzenie, np. rozmowa o tym, czym jest asertywność i dlaczego może być trudna
rozgrywka z pytaniami i scenkami do omówienia
zakończenie rundą refleksji, np. „Co było dla mnie najtrudniejsze?”, „Czy widzę zastosowanie w życiu?”, „Co zapamiętam?”

Gra sprawdza się jako samodzielne zajęcia lub element dłuższego cyklu. Można do niej wracać przy okazji tematów takich jak relacje, komunikacja, presja rówieśnicza czy granice osobiste.

Dlaczego warto korzystać z gier edukacyjnych do nauki asertywności?

Młodzież najlepiej uczy się przez działanie. Kiedy coś ich angażuje, budzi emocje i daje przestrzeń do samodzielnego myślenia, nauka przychodzi naturalnie. Właśnie dlatego gry edukacyjne są skutecznym narzędziem w pracy nad asertywność nastolatków. Zamiast gotowych odpowiedzi, gra daje możliwość sprawdzenia różnych reakcji, przyjrzenia się sobie i usłyszenia, jak z podobnymi sytuacjami radzą sobie inni. To sposób na rozwijanie świadomości, rozmowę o emocjach i ćwiczenie postaw, których trudno nauczyć się w teorii.

Gotowe narzędzie do pracy z młodzieżą

Podsumowując, ta gra to gotowa pomoc edukacyjna do pracy nad komunikacją, emocjami i granicami. Sprawdza się na zajęciach TUS, godzinach wychowawczych, w poradniach, świetlicach i w pracy indywidualnej. Jest dostępna w formie PDF do samodzielnego druku, wystarczy wydrukować, wyciąć i poskładać. To narzędzie, z którego regularnie korzystam i widzę, jak otwiera młodzież na rozmowę o relacjach, emocjach i asertywność nastolatków. Zobacz grę „Asertywność dla młodzieży 15+”.

Asertywność nie rozwija się sama z siebie. Młody człowiek potrzebuje wsparcia, by nauczyć się mówić o swoich emocjach i potrzebach w sposób spokojny, jasny i szanujący innych. Potrzebuje też okazji, by po prostu to poćwiczyć: odmawiać, stawiać granice, reagować na trudne sytuacje. Dlatego tak ważne jest, by te umiejętności mogły być rozwijane w działaniu, a nie tylko w teorii. Zamiast tłumaczyć, czym jest asertywność nastolatków, lepiej wspólnie ją przeżywać: w rozmowach, ćwiczeniach i codziennych doświadczeniach. To właśnie takie sytuacje zostają na dłużej.