Plotkowanie u młodzieży. Jak zatrzymać obgadywanie?

Plotkowanie u młodzieży często nie wygląda groźnie na pierwszy rzut oka, ale potrafi ranić, wykluczać i burzyć relacje. Czasem wystarczy jedno zdanie rzucone między lekcjami, żeby stać się obiektem drwin lub niechcianej uwagi całej klasy. Dlatego warto rozmawiać z młodymi ludźmi o tym, czym jest plotka, a czym obgadywanie i jak wpływa na innych. O tym co można zrobić, żeby nie stać się jej częścią i co zrobić, gdy już to się wydarzy? Ale jak zacząć taką rozmowę, żeby nie wywołać oporu albo poczucia, że znowu ktoś ich ocenia?

Co młodzież mówi o innych i kiedy to zaczyna być problemem?

Młodzież bardzo szybko uczy się mówić o innych. Wystarczy przejść się szkolnym korytarzem, żeby usłyszeć zdania w stylu: „serio, ona z nim pisała?”, „chyba kogoś wygryzła z grupy”, „coś z nimi jest nie tak”. To naturalne, że młodzi ludzie komentują, oceniają i próbują zrozumieć, co się dzieje w ich otoczeniu. Problem zaczyna się wtedy, gdy rozmowa o innych przybiera formę, która rani, zawstydza albo burzy zaufanie. Plotkowanie u młodzieży może mieć różne oblicza. Czasem jest impulsem, czasem próbą zaimponowania innym, bywa też formą odreagowania emocji albo narzędziem wykluczania konkretnej osoby. Niezależnie od motywacji, skutki bywają poważne. Plotka uruchamia napięcie, wprowadza niepewność, niszczy relacje i może sprawić, że ktoś przestanie czuć się bezpiecznie we własnej klasie. Można mówić o plotkowaniu, gdy:

• ktoś przekazuje prywatne informacje bez zgody osoby, której to dotyczy,
• powtarza coś, co usłyszał przypadkiem, bez sprawdzenia,
• dorzuca swoje komentarze, insynuacje albo ironiczne uwagi,
• mówi o kimś w sposób, który podważa jego wizerunek w oczach innych,

Gdy Zuza mówi: „Widziałam, że wyszli razem po lekcjach”, nie zastanawia się, że to może wywołać lawinę komentarzy. Gdy Kuba rzuca: „Z nią nikt nie chce być w grupie, bo zawsze robi wszystko po swojemu”, tworzy etykietkę, która może zostać z tą osobą na długo. Mówienie o innych nie zawsze jest złe. Problem zaczyna się wtedy, gdy odbiera komuś spokój, poczucie wpływu lub możliwość bycia sobą.

Plotkowanie i obgadywanie u młodzieży – jak rozmawiać?

Nie wystarczy powiedzieć nastolatkowi: „nie plotkuj” albo „nie obgaduj innych”. Takie komunikaty najczęściej zostają zlekceważone, wywołują śmiech albo bunt. Plotkowanie u młodzieży rzadko jest przypadkowe. Często wiąże się z próbą zdobycia pozycji w grupie, odreagowaniem emocji albo chęcią odwrócenia uwagi od siebie. Ale niezależnie od intencji, konsekwencje są realne. Obgadywanie rani, osłabia relacje i prowadzi do wykluczenia!!! W klasach i grupach młodzieżowych bardzo łatwo o utrwalenie nieformalnych etykietek. Ktoś staje się tą, która się „pcha”, ten, który „ciągle się żali”, albo osobą, z którą „nikt nie chce siedzieć”. Czasem wystarczy seria półszeptów, spojrzeń albo rozmów na czacie poza grupą, żeby ktoś poczuł się niewidzialny, a od tego już tylko krok do napięcia, odrzucenia i coraz większego dystansu. Rozmawiając o plotkowaniu i obgadywaniu, warto:

• pytać, jak by się czuli, gdyby ktoś tak mówił o nich,
• analizować konkretne zdania i zachowania, np. „czy to było neutralne, czy może podważyło czyjś wizerunek”,
• ćwiczyć reakcje typu: „nie wiem, czy powinniśmy o tym rozmawiać bez niej”, „może to nie nasza sprawa”,
• zwracać uwagę na to, co dzieje się obok – kto coraz mniej mówi, coraz częściej milknie, przestaje pisać na grupie,

Rozmowa o tym, czym różni się komentowanie od obgadywania, nie musi być wykładem. Wystarczy zatrzymać się na jednym zdaniu, na jednej sytuacji i potraktować ją jako punkt wyjścia. Im częściej rozbrajamy to, co dzieje się między uczniami na poziomie relacji, tym większa szansa, że przestaną powielać szkodliwe wzorce.

Obgadywanie w grupie rówieśniczej. Co naprawdę się dzieje?

Plotkowanie u młodzieży to nie przypadkowe rozmowy. Bardzo często jest to sposób budowania pozycji w klasie, forma kontroli i metoda wykluczania. Obgadywanie, ocenianie, komentowanie czyjegoś wyglądu, zachowania, błędów z przeszłości. To wszystko krąży między uczniami. Czasem bezpośrednio, częściej z boku, po lekcjach, w wiadomościach prywatnych, w żartach przy tablicy, w rozmowach na przerwach. W grupach bardzo szybko tworzą się układy, które działają przeciwko jednej osobie. Ktoś inicjuje komentarze, a ktoś inny wzmacnia to śmiechem. Ktoś jeszcze dołącza, żeby sam nie stać się celem. To nie zawsze jest agresywne z wierzchu, ale w środku aż wrze. W grupie rówieśniczej:

• tworzą się etykiety, które zamykają ludzi w rolach: ta dziwna, ten co pajacuje, ta co się rządzi, ten co zawsze się skarży,
• nie wszyscy mówią to, co myślą – wielu kalkuluje, jak nie podpaść,
• część osób zaczyna unikać wypowiedzi na forum albo w ogóle wycofuje się z kontaktu,
• komentarze i reakcje są narzędziem. Żeby zyskać, trzeba kogoś ośmieszyć albo odsunąć,

Dorośli nie zawsze to widzą, a młodzież nie mówi, że jest jej trudno. Raczej przestaje odpowiadać na pytania. Znika z grupowego czatu. Robi wszystko, żeby nie zwrócić na siebie uwagi. Albo wręcz przeciwnie, zaczyna grać twardo i wchodzi w te same schematy, żeby nie zostać wypchniętym. Obgadywanie nie jest niewinnym zachowaniem. To konkretne narzędzie, które rani i zostawia ślad. I jeśli nie zostanie zatrzymane, będzie się rozrastać. Cicho, ale skutecznie.

Co robić, kiedy plotkowanie u młodzieży wymyka się spod kontroli?

Młodzież rzadko powie wprost, że ktoś ją rani albo wyklucza. Nie powiedzą, że są obgadywani, wyśmiewani, pomijani. Zamiast tego zaczynają unikać grupy, przestają się odzywać na lekcjach, gasną albo robią się drażliwi. W grupie pojawia się śmiech bez kontekstu, ironiczne spojrzenia, komentarze w bok, z których trudno się wytłumaczyć. W takich sytuacjach nie wystarczy jedno zdanie na godzinie wychowawczej. Potrzebna jest konsekwentna praca, zanim konflikt się zaostrzy. Najlepiej działa to, co pozwala młodym rozpoznać mechanizmy wykluczania, nazwać zjawiska i zastanowić się, co mogą zrobić inaczej.

Propozycje działań, które pomagają rozbroić plotkowanie u młodzieży i przeciwdziałać obgadywaniu:

• rozmowy na bazie codziennych sytuacji, z pytaniami typu „jak ty byś się czuł, gdyby to o tobie mówiono?”,
• analiza scenek z seriali, filmów lub mediów społecznościowych, które pokazują zjawiska takie jak odwracanie się grupy, ośmieszanie, etykietowanie,
• ćwiczenia rozróżniające fakt, opinię, ocenę i plotkę,
• odgrywanie ról – jak zareagować, gdy ktoś komentuje nieobecnych, mówi z ironią albo oczekuje poparcia,
• wykorzystanie pomocy edukacyjnych takich jak gry, karty, zadania do druku, które otwierają temat i pomagają go przećwiczyć,

To nie jest temat na jeden plakat w sali ani jedną pogadankę. Ale jeśli młodzi kilka razy w ciągu semestru usłyszą, że obgadywanie rani, że można powiedzieć „nie chcę w tym uczestniczyć”, a jednocześnie zobaczą inne sposoby reagowania, zaczynają myśleć i wybierać inaczej.

Dlaczego warto sięgać po gry edukacyjne w pracy z młodzieżą?

Młodzież nie potrzebuje kolejnego wykładu o tym, że „tak nie wolno”. Znacznie więcej wynika z sytuacji, które mogą sami przeżyć i przemyśleć. Gra edukacyjna pozwala wejść w temat bez poczucia oceniania. Daje przestrzeń do eksperymentowania, sprawdzania różnych reakcji i zauważenia, jakie konsekwencje mogą mieć słowa, które padają w rozmowie. W przypadku tematów takich jak plotkowanie u młodzieży to szczególnie ważne. Trudno o tym rozmawiać wprost, a jeszcze trudniej przyznać się, że samemu się do tego dołożyło. Gra otwiera temat i pokazuje, że można inaczej. Gry edukacyjne:

• pokazują skutki społeczne słów i decyzji,
• pomagają zauważyć, kiedy zaczyna się obgadywanie,
• uczą reagować, zanim ktoś zostanie odrzucony,
• rozwijają umiejętność patrzenia z różnych perspektyw,
• pozwalają rozmawiać o trudnych sytuacjach bez oceniania.

Gra edukacyjna „Plotka. Rzecz o plotkowaniu i obgadywaniu” – dla młodzieży, która chce zrozumieć, jak słowa wpływają na relacje

Ta gra to pomoc edukacyjna do pracy z młodzieżą młodszą i starszą na temat trudnych, ale codziennych doświadczeń: plotkowania, obgadywania i wykluczania. Gra zawiera 100 pytań podzielonych na 4 kategorie, które skłaniają graczy do refleksji, rozmowy i poszukiwania rozwiązań: Co zrobisz, gdy…, Konsekwencje, Wyjście z sytuacji, Prawda czy fałsz? Gra rozwija empatię, krytyczne myślenie, odpowiedzialność za słowa i uczy stawiania granic. Doskonale sprawdzi się na lekcjach wychowawczych, zajęciach TUS, warsztatach psychologicznych i wszędzie tam, gdzie ważna jest dobra komunikacja w grupie.

W zestawie znajduje się plansza do wydruku, komplet kart i instrukcja prowadzenia rozgrywki. Gra może być wykorzystywana indywidualnie, w parach lub w większych grupach, zarówno z planszą, jak i samymi kartami.

Kategorie kart w grze wraz z przykładami

Kategoria 1: Co zrobisz, gdy…?

25 kart z pytaniami otwartymi, które wymagają od graczy refleksji nad możliwym zachowaniem w sytuacjach związanych z plotkowaniem i obgadywaniem. Pomagają uczyć samodzielnego myślenia, wyrażania opinii i podejmowania decyzji społecznych.

Przykłady pytań z gry:

• Po szkole krąży plotka, że pewien nauczyciel faworyzuje niektórych uczniów i daje im lepsze oceny. Ty nie masz podobnych obserwacji, jednak, słysząc tę plotkę, zaczynasz analizować jego zachowanie. Czy podasz plotkę dalej?
• Ktoś w szkole puścił plotkę, że twoja dobra znajoma przeszła operację plastyczną uszu, ponieważ były bardzo wystające. Odkąd dotarły do niej te plotki, zaczęła zachowywać się nieswojo. Jak zareagujesz w tej sytuacji?

Kategoria 2: Konsekwencje

25 kart z pytaniami otwartymi dotyczącymi skutków plotkowania i obgadywania. Gracze analizują długofalowe efekty takich zachowań.

Przykłady pytań z gry:

• Jakie mogą być skutki dla szkoły, jeśli obgadywanie i plotkowanie staną się powszechnym problemem?
• Co może się stać, jeśli po całej szkole rozejdzie się plotka o czyjejś sytuacji rodzinnej?
• Jak sądzisz, jakie konsekwencje mogą spaść na klasę, w której wszyscy obgadują jedną osobę?
• Co może się stać, jeśli ktoś zostanie oskarżony o coś poważnego na podstawie perfidnej plotki?

Kategoria 3: Wyjście z sytuacji

25 kart z pytaniami zamkniętymi. Gracze wybierają najbardziej odpowiednie reakcje w różnych trudnych sytuacjach społecznych. Ćwiczą rozwiązywanie problemów i empatię.

Przykłady pytań z gry:

Zauważasz, że w Internecie pojawił się anonimowy profil wyśmiewający uczniów z twojej szkoły. Co robisz? Wybierz wszystkie właściwe odpowiedzi.

• a) Śledzisz profil, bo wydaje ci się zabawny.
• b) Zgłaszasz profil administratorom platformy.
• c) Informujesz szkolnego pedagoga lub innego zaufanego
• dorosłego o istnieniu takiego profilu.
• d) Ignorujesz sprawę, bo na razie nie dotyczy cię personalnie.

Ktoś rozpowiada obraźliwą plotkę na twój temat, przezco znajomi powoli się od ciebie odwracają. Co robisz? Wybierz wszystkie właściwe odpowiedzi.

• a) Spokojnie rozmawiasz z osobą, która cię obgaduje, i wyjaśniasz jej, że informacje, które rozpowszechnia, są nieprawdziwe.
• b) Udajesz, że ta plotka cię nie rusza (mimo że jest inaczej).
• c) Prosisz najbliższych przyjaciół o pomoc w wyprostowaniu nieprawdziwych informacji.
• d) Mówisz o tej sytuacji zaufanemu nauczycielowi lub pedagogowi.
• e) Przestajesz na jakiś czas chodzić do szkoły

Kategoria 4: Prawda czy fałsz

25 kart ze stwierdzeniami. Gracze muszą ocenić, czy dane zdanie jest prawdziwe. Kategoria rozwija krytyczne myślenie i pomaga obalać mity.

Przykłady stwierdzeń z gry:

• Plotkowanie może być formą przemocy. Prawda czy fałsz?
• Osoby, które potrafią kontrolować swoje emocje, rzadziej ulegają pokusie plotkowania. Prawda czy fałsz?
• Plotkowanie w Internecie jest mniej szkodliwe niż w rzeczywistości. Prawda czy fałsz?
• Osoby o wysokiej samoocenie rzadziej obgadują innych. Prawda czy fałsz?

Jaki jest cel gry „Plotka. Rzecz o plotkowaniu i obgadywaniu”?

Głównym celem gry jest rozwijanie u młodzieży zrozumienia, czym jest plotkowanie i obgadywanie w grupie rówieśniczej oraz jak wpływa ono na relacje, emocje i atmosferę w klasie czy zespole. Gra edukacyjna zachęca do refleksji, ćwiczy krytyczne myślenie i wspiera budowanie odpowiedzialnej komunikacji. Podczas rozgrywki gracze uczą się:

• rozróżniać fakty od opinii i emocjonalnych ocen,
• analizować skutki rozpowszechniania informacji o innych,
• podejmować decyzje w sytuacjach społecznych,
• reagować na obgadywanie i stawiać granice w sposób asertywny,
• dostrzegać rolę empatii i odpowiedzialności za słowa.

Zastosowanie gry w praktyce – dla kogo i gdzie?

Gra „Plotka. Rzecz o plotkowaniu i obgadywaniu” została stworzona z myślą o młodzieży młodszej i starszej. Może być wykorzystywana przez nauczycieli, pedagogów, psychologów szkolnych, wychowawców klas i świetlic, terapeutów oraz trenerów TUS. Sprawdza się na zajęciach TUS, godzinach wychowawczych, warsztatach profilaktycznych, zajęciach z edukacji emocjonalno-społecznej, a także w pracy indywidualnej (z samymi kartami) lub w rozmowach domowych.

W praktyce 60–90-minutowa sesja z grą może wyglądać tak:

• rozmowa wprowadzająca, np. „Czym różni się mówienie o kimś od obgadywania?”, „Dlaczego plotki szybko się rozchodzą?”,
• rozgrywka – uczestnicy rzucają kostką, przesuwają pionki i losują karty z jednej z czterech kategorii: „Co zrobisz, gdy…?”, „Prawda czy fałsz?”, „Jak czuje się…?”, „Co z tego wynika?”,
• po przeczytaniu pytania gracz odpowiada na nie własnymi słowami, a grupa może odnieść się do jego wypowiedzi, zapytać lub skomentować,
• jeśli uczestnik nie odpowie lub udzieli odpowiedzi odbiegającej od tematu, wraca na poprzednie pole,
• prowadzący może zadawać pytania pogłębiające, podawać przykłady lub zachęcać do zmiany perspektywy,
• zakończenie rundą podsumowującą, np. „Co było najtrudniejsze?”, „Co zabierasz dla siebie z tej gry?”.

Dodatkowe materiały dla prowadzącego

Gra zawiera szczegółową instrukcję, która krok po kroku wyjaśnia, jak przygotować się do zajęć, poprowadzić rozgrywkę i na co zwrócić uwagę w pracy z młodzieżą. W materiałach znajdują się propozycje prawidłowych odpowiedzi wybranych kategorii. Dzięki nim nie trzeba mieć specjalistycznego przygotowania, aby swobodnie poprowadzić zajęcia.

Gotowe narzędzie do pracy z młodzieżą

Gra „Plotka. Rzecz o plotkowaniu i obgadywaniu” to pomoc edukacyjna stworzona z myślą o młodzieży młodszej i starszej. Wspiera rozmowy o trudnych tematach takich jak plotkowanie w klasie, obgadywanie w grupie, wykluczanie czy stawianie granic. Gra dostępna jest w wersji PDF do samodzielnego druku. Nie wymaga skomplikowanych przygotowań ani dodatkowych materiałów. Wystarczy wydrukować planszę, karty i przygotować pionki oraz kostkę. Dzięki odpowiedziom dla prowadzącego można ją wykorzystać nawet bez specjalistycznego przygotowania. Sprawdza się podczas zajęć TUS, godzin wychowawczych, warsztatów oraz indywidualnych rozmów z młodzieżą.

Gdzie kupić grę?

Gra dostępna jest w popularnych sklepach internetowych z materiałami edukacyjnymi oraz bezpośrednio na mojej stronie: Gra planszowa „Plotka. Rzecz o plotkowaniu i obgadywaniu” dla młodzieży 10+ do druku

Plotkowanie i obgadywanie wśród młodzieży

W wieku nastoletnim rozmowy o innych stają się częścią codziennych interakcji. Młodzież komentuje, analizuje, próbuje zrozumieć relacje i sytuacje społeczne. To naturalny etap rozwoju, ale bywa, że granica między rozmową a obgadywaniem zostaje przekroczona. Słowa zaczynają ranić, wzmacniają podziały, tworzą etykiety, które trudno zdjąć. Dlatego tak ważne jest, by uczyć młodych ludzi rozróżniania faktu od opinii, uważności na emocje innych i odpowiedzialności za słowa i czyny.

P.S. Po wielokrotnym doświadczeniu z grą doradzam pamiętać o utrzymaniu dynamiki rozgrywki. Trzeba przypominać młodzieży o tym, że ćwiczą również skupienie oraz koncentrację. Natomiast zamiast tradycyjnych pionków świetnie sprawdzają się figurki ludzików lub zwierząt, coś co młodzi ludzie często przynoszą sami na zajęcia.

Ostatnia uwaga

Gra „Plotka. Rzecz o plotkowaniu i obgadywaniu” została przygotowana z myślą o młodzieży od około 10 roku życia. Jeśli jednak pracujesz z młodszą grupą, która dopiero uczy się rozpoznawać, czym różni się zwykła rozmowa od plotkowania czy obgadywania, warto sięgnąć po grę stworzoną specjalnie dla dzieci 7–9 lat. „Plotkowanie i obgadywanie” to pomoc edukacyjna do druku, która w prosty sposób pomaga rozpocząć rozmowę, uczy stawiania granic i rozumienia emocji. Zobacz grę dla młodszych dzieci Gra planszowa „Plotka – porozmawiajmy o plotkowaniu i obgadywaniu” dla dzieci 7–9 lat do druku. Dopasowanie materiału do wieku to jedno, ale najważniejsze jest, aby odpowiadał na aktualne potrzeby i sposób funkcjonowania danej grupy.