Gra na TUS! Ćwicz znajomość nazw umiejętności społecznych

Brakuje im słów. Gdy próbują wyjaśnić, co czują i myślą, często urywają w połowie zdania albo rzucają „nieważne”. Nie dlatego, że nie chcą rozmawiać. Po prostu nie wiedzą, jak. W relacjach rówieśniczych, w konfliktach, w chwilach napięcia język emocji i relacji bywa dla młodzieży zaskakująco ubogi. To utrudnia zrozumienie siebie i innych. Bez odpowiednich słów trudno opisać, co się dzieje. Jeszcze trudniej znaleźć rozwiązanie. Tylko skąd brać te słowa? Jak je zapamiętać? Warto o nich rozmawiać, warto je powtarzać, aż staną się naturalne. A najlepiej, jeśli młodzież może je ćwiczyć w działaniu. Właśnie do tego powstała gra na TUS dla młodzieży „Powiedz to słowo!”, która uczy mówienia o emocjach, relacjach i codziennych trudnościach w prosty i angażujący sposób.

Dlaczego warto uczyć młodzież nazywania emocji i umiejętności społecznych?

Umiejętności społeczne to nie „miły dodatek” do programu wychowawczego, tylko konkretne narzędzia, które pomagają funkcjonować w relacjach. To one pozwalają młodym ludziom dogadać się w grupie, stawiać granice, zapobiegać konfliktom albo wyciągać z nich wnioski. Ale żeby jakąś umiejętność rozwinąć, trzeba ją najpierw rozpoznać i nazwać. Co innego „jesteś niegrzeczny”, a co innego „przerwałeś, zanim ktoś skończył mówić”. Co innego „zachowuj się”, a co innego „nie przekraczaj moich granic”. Właśnie dlatego potrzebujemy języka, który pasuje do realnych sytuacji i który można ćwiczyć.

Nastolatkowie często mają intuicję, że coś w danej relacji działa albo nie, ale nie zawsze wiedzą, jak to opisać. Czy to była manipulacja? Czy ktoś przekroczył granicę? A może po prostu źle zrozumiał intencje drugiej osoby? Im lepiej młodzież zna pojęcia związane z emocjami, komunikacją, zasadami i współpracą, tym łatwiej im działać świadomie, a nie tylko reagować. Dlatego w takim przypadku rozwijanie umiejętności społecznych zaczyna się m.in. od słów. To one porządkują doświadczenie, pozwalają rozmawiać o zachowaniach i budować wspólne reguły. Bez nich trudno o dobrą komunikację, a jeszcze trudniej o poczucie sprawczości i bezpieczeństwa w relacjach.

Jak pomóc młodzieży rozwijać ten język?

Nauka umiejętności społecznych wymaga konkretnych działań. Same rozmowy to za mało. Potrzebne są metody, które angażują, zmuszają do myślenia i pozwalają ćwiczyć w bezpiecznych warunkach. W pracy z młodzieżą szczególnie skuteczne są:

• parafraza i powtarzanie własnymi słowami,
• praca na sytuacjach społecznych (scenki, zadania problemowe, analiza zdarzeń),
• gry symulacyjne i gry edukacyjne (gra na TUS, o tym poniżej),
• burza mózgów,
• ćwiczenia z wyborem zachowań (np. co byś zrobił w tej sytuacji i dlaczego),
• tworzenie własnych definicji pojęć społecznych,
• mapowanie pojęć i skojarzeń (np. co to znaczy „granica”, „szacunek”, „odmowa”),
• uczenie przez metafory i porównania,
• ćwiczenia z użyciem kart (np. kart emocji, kart pojęć, kart sytuacji),
• rysowanie relacji i dynamiki grupy (np. linia napięcia, mapa klasy),
• ćwiczenia z oceną zachowań (np. co pomaga, a co szkodzi relacji),
• ćwiczenia mową ciała (np. komunikaty bez słów),
• odgrywanie ról z elementami komentarza na żywo,
• refleksja na koniec zajęć (np. czego dziś nauczyłeś się o sobie lub o innych).

To nie są techniki „na raz”. To proces, który wymaga powracania do tych samych pojęć i utrwalania ich w różnych formach. Im więcej okazji do używania języka społecznego w praktyce, tym większa szansa, że młodzież zacznie z niego korzystać w codziennym życiu.

Dlaczego gry dydaktyczne działają?

Młodzież najlepiej uczy się wtedy, gdy coś ją wciąga, zaskakuje, zmusza do działania. Gry spełniają wszystkie te warunki, a przy okazji tworzą bezpieczne pole do eksperymentowania. W grze można się pomylić, zapytać, wymyślić coś nieoczywistego, po prostu spróbować. Dzięki temu gry dydaktyczne:

• angażują emocje i uwagę,
• uruchamiają myślenie i kojarzenie,
• pozwalają uczyć się przez doświadczenie, a nie tylko przez rozmowę,
• budują naturalną motywację,
• wspierają współpracę i integrację grupy,
• pomagają utrwalić pojęcia, które w teorii wydają się abstrakcyjne.

W kontekście umiejętności społecznych gry mają jeszcze jedną zaletę. Pozwalają od razu zobaczyć, jak dane pojęcie działa w praktyce. Nie trzeba tłumaczyć, czym jest reakcja na żart czy próba manipulacji. Można to opisać, zagrać, zrozumieć po swojemu. Dlatego coraz więcej nauczycieli, pedagogów i trenerów sięga po gry dydaktyczne, które wspierają rozwój kompetencji społecznych w sposób angażujący i zrozumiały. Dobrze dobrana gra na TUS dla młodzieży nie tylko pomaga utrwalić pojęcia, ale też pokazuje, jak korzystać z nich w codziennych sytuacjach. I jednym z takich narzędzi jest „Powiedz to słowo!”.

Gra edukacyjna „Powiedz to słowo!”

„Powiedz to słowo!” to gra edukacyjna zaprojektowana specjalnie z myślą o rozwijaniu umiejętności społecznych u młodzieży. Jej celem jest nie tylko poznanie pojęć, ale przede wszystkim nauczenie się ich wyjaśniania, rozumienia. Zasady gry są proste, uczestnicy losują karty z pojęciami i starają się opisać je swojej grupie, nie używając słów zakazanych. Taki sposób rozgrywki uczy parafrazy, aktywnego słuchania i szukania prostych, zrozumiałych wyjaśnień. Mechanizm opiera się na opisywaniu pojęć z pominięciem najłatwiejszych skojarzeń, co zmusza do większego zaangażowania i pogłębia rozumienie tematu. Gra zawiera:
• 160 kart podzielonych na trzy poziomy trudności,
• 8 kategorii pojęć: emocje, komunikacja, konflikty, JA, asertywność, zasady, przyjaźń, współpraca,
• punktację uzależnioną od stopnia trudności,
• instrukcję oraz gotowe propozycje wykorzystania także w pracy indywidualnej.

Można w nią grać w małych grupach lub w większej klasie, zarazem jest to gra na TUS (takie było jej pierwotne założenie) i zajęcia społeczno-emocjonalne. Można też wykorzystać pojedyncze karty do analizy pojęć, do burzy mózgów, do ćwiczeń językowych czy do indywidualnej pracy z uczniem. To gra, która nie tylko utrwala słownictwo, ale naprawdę buduje język umiejętności społecznych.

Kategorie kart w grze

Każda z kategorii gry dotyczy innego obszaru umiejętności społecznych i pozwala ćwiczyć nieco inny fragment języka relacji. Ich rola w grze to:

1. Emocje

Słowa z tej kategorii pomagają w rozpoznawaniu i nazywaniu stanów emocjonalnych. Gracze uczą się opowiadać o emocjach i odróżniać podobne od siebie pojęcia. Przykładowe hasła: zaskoczenie, a słowa zakazane: niespodzianka, prezent, szok oraz entuzjazm, gdzie słowa zakazane to: radość, energia, zapał, okrzyk.

2. Komunikacja

Czyli hasła związane z porozumiewaniem się, a dokładniej ze świadomym używaniem języka w relacjach z innymi. Przykładowe hasła: mowa ciała, gdzie zakazane są: gesty, ciało, znaki bądź adresat, a słowa, których należy uniknąć to: osoba, odbiorca, rozmówca, mówić.

3. Konflikty

To pojęcia dotyczące sytuacji spornych, które pomagają młodzieży analizować sytuacje i zauważać różne sposoby reagowania. Przykłady: kłótnia, gdzie zakazane są: krzyk, awantura, obrażanie się oraz kompromis, ze słowami do uniknięcia: ugoda, razem, spokój, porozumienie.

4. JA

To karty, które wzmacniają samoświadomość, ponieważ zawierają hasła związane z tożsamością, pewnością siebie, potrzebami, granicami. Uczą mówienia o sobie z szacunkiem i odwagą. Na przykład: marzenia, gdzie zakazane są: sen, cel, wyobraźnia oraz duma, i tu należy unikać: wygrana, sukces, najlepszy, cieszyć się.

5. Asertywność

Słownictwo związane z wyrażaniem zdania, odmawianiem, stawianiem granic, reagowaniem na nacisk. Pomaga zrozumieć różnicę między agresją, uległością i asertywnością. Tu mogą wystąpić: asertywność, z zakazanymi: nie, szacunek, granice oraz wybór, gdzie trzeba unikać: nie, tak, wybrać, zdecydować, opcja.

6. Zasady

To są hasła, które odnoszą się do norm społecznych, uczciwości, odpowiedzialności, reguł życia w grupie. Gracze uczą się, czym są wartości i jak je komunikować. Na przykład: regulamin i słowa których należy unikać to: zasady, instrukcja, obowiązek oraz konsekwencje, gdzie zakazane mamy: zrobić, kara, skutki, wynik.

7. Przyjaźń

Hasła związane z budowaniem relacji, które pozwalają lepiej zrozumieć, jak funkcjonują więzi między ludźmi. Kategoria szalenie ważna w życiu nastolatków.  Przykładowo: lojalność, z zakazanymi: liczyć, zawsze, nie zdradzić oraz obgadywanie, gdzie należy unikać: mówić, kłamać, za plecami, tajemnica. 

8. Współpraca

Ostatnia kategoria, czyli hasła dotyczące działania w grupie, gdzie gracze uczą się nazywania i analizowania procesów grupowych. Przykłady: współpraca, gdzie trzeba unikać: razem, wspólnie, działanie oraz kreatywność, z zakazanymi słowami: pomysł, twórcze, myślenie, wyobraźnia. 

Gra podzielona jest na trzy poziomy trudności:

• poziom 1 to łatwe hasła, 1 punkt za każde odgadnięcie,
• poziom 2 to średni stopień trudności, 2 punkty za każde hasło,
• poziom 3 to hasła najtrudniejsze, 3 punkty.

Cel gry „Powiedz to słowo!”?

Gra wspiera młodzież w rozwijaniu języka, który pomaga opowiadać o relacjach, emocjach i codziennych sytuacjach społecznych. To nie lekcja teorii, tylko okazja do ćwiczenia konkretnych umiejętności w angażujący sposób. Gra oswaja z trudnymi tematami i pozwala mówić o nich swobodnie. Podczas rozgrywki młodzi uczą się:

• mówić o emocjach i zachowaniach własnymi słowami,
• opisywać pojęcia związane z relacjami i komunikacją,
• korzystać z porównań, skojarzeń i przykładów,
• odróżniać podobne pojęcia społeczne,
• uważnie słuchać i reagować na to, co mówią inni.

Zastosowanie gry w praktyce – dla kogo i gdzie?

Gra „Powiedz to słowo!” została zaprojektowana z myślą o młodzieży w różnym wieku. Sprawdza się zarówno w pracy indywidualnej, jak i w grupie. Pomaga otworzyć rozmowę, ćwiczyć język i rozmawiać o tym, co trudne, w prosty sposób.

To gra na TUS, gra na TUS, którą można wykorzystać na zajęciach grupowych, godzinach wychowawczych, warsztatach profilaktycznych, w edukacji emocjonalno-społecznej, a także w rozmowach indywidualnych. Sięgają po nią nauczyciele, pedagodzy, psychologowie, wychowawcy i trenerzy pracujący z młodzieżą w klasach szkół podstawowych i ponadpodstawowych.

Jak wygląda rozgrywka?

1. Gracze tworzą zespoły (najlepiej 2–6 osób) i wybierają nazwę dla swojej drużyny.
2. Prowadzący przygotowuje stos kart z hasłami, kartkę do zapisywania punktów oraz minutnik odliczający 5 minut (może to być stoper w telefonie).
3. Drużyna ustala, kto jako pierwszy będzie opisywał hasła.
4. Osoba opisująca losuje kartę i informuje grupę, z jakiej kategorii pochodzi hasło (np. „zasady”, „konflikty”, „przyjaźń”).
5. Zapoznaje się z hasłem i słowami zakazanymi, a następnie opisuje pojęcie tak, aby pozostali uczestnicy odgadli je w jak najkrótszym czasie.
6. Nie wolno używać słów zakazanych, ich fragmentów ani odmian. Można natomiast używać gestów i dźwięków.
7. Jeśli hasło okaże się zbyt trudne, można je pominąć i wylosować kolejne.
8. Jeżeli gracz użyje słowa zakazanego, prowadzący mówi „STOP” i kończy rundę danej drużyny.
9. Po zakończeniu rundy prowadzący zapisuje liczbę zdobytych punktów i gra przechodzi do kolejnej drużyny.

Gotowe narzędzie do pracy z młodzieżą

„Powiedz to słowo!” to gotowa gra do pracy z młodzieżą. Uczy mówienia o emocjach, relacjach i codziennych sytuacjach społecznych. Nie trzeba dodatkowych materiałów ani długich przygotowań, wystarczy wydrukować karty i można zaczynać!

Gdzie kupić grę?

Grę w wersji PDF dostępna jest w popularnych sklepach internetowych z materiałami edukacyjnymi oraz bezpośrednio na mojej stronie możesz kupić bezpośrednio na stronie: Gra „Powiedz to słowo!” dla młodzieży do druku.

Język umiejętności społecznych nastolatków

W relacjach nie wystarczy wiedzieć, co się czuje lub myśli. Trzeba umieć to nazwać i przekazać w sposób, który pozwala zostać zrozumianym. Bez słów trudno postawić granicę, poprosić o coś, wyrazić sprzeciw albo opisać sytuację konfliktową. Umiejętność mówienia o emocjach, zachowaniach i relacjach to nie dodatek, tylko jeden z warunków dobrej komunikacji. Im więcej młodzież zna słów, które opisują to, co się dzieje między ludźmi, tym łatwiej jej zrozumieć świat społeczny i siebie w nim…

# gra na TUS #młodzież #komunikacja