Gra o zawodach dla młodzieży. Jak pomóc wybrać ścieżkę kariery?

Wybór przyszłego zawodu to jeden z ważniejszych tematów, z jakimi spotyka się młodzież w trakcie swojej edukacji. Choć decyzje nie zapadają od razu, to właśnie w wieku szkolnym zaczyna się budować pierwsze wyobrażenia o pracy, możliwościach i własnych predyspozycjach. Co może pomóc w tym nastolatkom? Na pewno odpowiednio poprowadzone zajęcia z doradztwa zawodowego, zwłaszcza gdy skupiają się nie tylko na suchych treściach, a na angażujących formach przekazu. Warto więc szukać takich rozwiązań, które pozwalają rozmawiać o profesjach prosto, konkretnie i w sposób dostosowany do wieku podopiecznych. Dobrym przykładem takiego rozwiązania jest gra o zawodach, którą można wykorzystać podczas lekcji wychowawczych, zajęć z doradztwa czy zajęć TUS.

Umiejętności zamiast zawodów – nowoczesne podejście w doradztwie zawodowym

Rozmowa o przyszłości zawodowej często zaczyna się od pytania: kim chcesz być w przyszłości? To pytanie, choć popularne, potrafi zamknąć młodzież w schematach. Uczniowie od razu myślą o konkretnych profesjach, które znają z codziennego życia, takich jak lekarz, nauczyciel, przedstawiciel handlowy. Rzadko jednak zastanawiają się, co za tymi zawodami stoi i jakie umiejętności są w nich naprawdę potrzebne.

Współczesne podejście do doradztwa zawodowego coraz częściej odchodzi od sztywnych nazw profesji i skupia się na kompetencjach. To właśnie umiejętności są fundamentem, który można rozwijać, przenosić między branżami i dopasowywać do zmieniającego się rynku pracy. Elastyczność, komunikatywność, samodzielność, precyzja czy odporność na stres. To tylko kilka przykładów kompetencji, które przydają się w wielu rolach zawodowych, niezależnie od branży. Takie myślenie pomaga uczniom lepiej zrozumieć siebie. Zamiast zastanawiać się, do jakiego zawodu pasują, mogą zacząć od pytania: co już potrafię, co mnie interesuje i co warto rozwijać dalej? To dużo bardziej wspierające podejście, które daje przestrzeń do poszukiwań, prób i zmian zdania. I co najważniejsze, nie wymusza natychmiastowej odpowiedzi na pytanie o przyszłość.

Dlaczego warto rozmawiać z młodzieżą o przyszłości zawodowej już od 12. roku życia?

Choć może się wydawać, że na wybór zawodu przyjdzie jeszcze czas, to właśnie w wieku szkolnym młodzież zaczyna kształtować swoje pierwsze przekonania na temat pracy. Z obserwacji nauczycieli i doradców wynika, że uczniowie już na etapie szkoły podstawowej mają swoje wyobrażenia o tym, co jest ciekawe, trudne, nudne albo „nie dla nich”. Często opierają je na zasłyszanych opiniach, stereotypach albo przypadkowych skojarzeniach.

To moment, w którym warto ich wspierać. Rozmowy o zawodach mogą pomóc uporządkować myślenie, poszerzyć perspektywę i pokazać, że nie trzeba znać wszystkich odpowiedzi od razu. Wystarczy zacząć od poznawania możliwości, nazw, ról, kompetencji i ścieżek, które są realnie dostępne. Zamiast skupiać się na jednej decyzji, lepiej pomóc uczniom rozwijać umiejętność zadawania pytań, szukania informacji i obserwowania siebie w różnych sytuacjach. Dobrze zaplanowane działania z zakresu doradztwa zawodowego nie służą więc temu, żeby wybrać raz na zawsze. Ich celem jest raczej to, żeby młody człowiek poczuł, że ma wpływ, że może próbować i że droga do przyszłości to nie jeden krok, tylko proces.

Metody pracy w doradztwie zawodowym z młodzieżą

Dobrze zaplanowane zajęcia z doradztwa zawodowego powinny łączyć różne formy aktywności. To nie tylko przekazywanie wiedzy, ale przede wszystkim wspieranie młodzieży w poznawaniu siebie, stawianiu pytań i podejmowaniu pierwszych decyzji. Warto korzystać z metod, które angażują, skłaniają do refleksji i dają możliwość praktycznego działania. Do najczęściej wykorzystywanych form należą:

rozmowy indywidualne i mini-wywiady, w których uczniowie opowiadają o swoich zainteresowaniach, mocnych stronach lub wyobrażeniach na temat pracy,
ćwiczenia z kartami wartości, kompetencji lub ról zawodowych, które pomagają w porządkowaniu myślenia i zauważeniu powtarzających się preferencji,
testy predyspozycji zawodowych, traktowane nie jako ostateczna diagnoza, ale jako punkt wyjścia do rozmowy,
mapy myśli, skojarzeń i planowania przyszłości, na przykład wokół pytania: „Co potrafię w kierunku zawodu x?”,
gra o zawodach, która pozwala uczestnikom poznawać profesje poprzez umiejętności, dopasowywać kompetencje do ról zawodowych i ćwiczyć strategiczne myślenie,
spotkania z osobami wykonującymi różne zawody, które dzielą się swoim doświadczeniem, opowiadają o codziennej pracy i wymaganiach danego zawodu,
wizyty w instytucjach, takich jak Urząd Pracy czy zakłady pracy (firmy, prywatne DG, korporacje),
praca z informacjami zawodowymi, czyli poszukiwanie konkretnych danych o ścieżkach edukacyjnych, wymaganiach i realiach pracy w wybranych branżach.

Dlaczego warto sięgać po gry edukacyjne w pracy z młodzieżą?

Młodzież uczy się skuteczniej wtedy, gdy może coś zobaczyć, zrobić, sprawdzić i przeżyć. Sama rozmowa często nie wystarcza, zwłaszcza gdy temat dotyczy przyszłości, wyborów i decyzji, które wydają się odległe. Gra edukacyjna to forma, która w naturalny sposób angażuje uczniów i pomaga im podejmować aktywność, bez obawy przed błędem czy oceną. Dzięki grze uczniowie mogą:

uruchomić myślenie i kojarzenie faktów,
uczyć się przez działanie, a nie tylko słuchanie,
lepiej zapamiętywać treści dzięki emocjom i interakcji,
ćwiczyć podejmowanie decyzji w bezpiecznych warunkach,
wchodzić w temat stopniowo i na własnych warunkach,
angażować się bez presji, że muszą znać „dobrą odpowiedź”.

Gra o zawodach?

„Umiejętności i Zawody” to gra edukacyjna stworzona z myślą o młodzieży od 12. roku życia. Jej głównym celem jest pokazanie, że za każdą profesją stoją konkretne umiejętności, a świat pracy jest bardziej różnorodny, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Gracze uczą się rozpoznawać kompetencje, dopasowywać je do zawodów i budować swoje pierwsze strategie związane z wyborem przyszłości.

Gra składa się z zestawu kart do druku. W zestawie znajdują się karty zawodów (podstawowych i zaawansowanych), karty umiejętności oraz instrukcja dla prowadzącego. Zasady są proste, a rozgrywka elastyczna. Do gry potrzebne są jedynie wydrukowane karty, kilka minut na przygotowanie i chętni uczestnicy. Całość mieści się w jednym pliku PDF, gotowym do pobrania i użycia na lekcjach wychowawczych, zajęciach z doradztwa zawodowego, TUS lub podczas spotkań indywidualnych.

„Umiejętności i Zawody”

O co dokładnie chodzi w rozgrywce? Uczestnicy mają do dyspozycji dwie talie: karty zawodów i karty umiejętności. Zadaniem graczy jest zdobycie jak największej liczby kart zawodów, wykorzystując posiadane umiejętności. Każdy zawód wymaga konkretnych kompetencji, na przykład nauczyciel to cierpliwość i komunikatywność, a mechanik to samodzielność i umiejętności techniczne. Każdy gracz rozpoczyna rozgrywkę z pięcioma kartami umiejętności na ręce. Na środku stołu odkryte są karty zawodów. W swojej turze gracz może zdobyć kartę zawodu, jeśli posiada wymagane umiejętności, albo wymienić jedną z kart zawodów na nową z talii. Po zdobyciu zawodu gracz odrzuca wykorzystane karty i dobiera nowe, tak aby znów mieć pięć na ręce. Gra trwa do momentu, aż wszystkie zawody zostaną rozdane. Na koniec uczestnicy liczą punkty, a dokładniej dwa za każdy zawód podstawowy i trzy za każdy zawód zaawansowany. Wygrywa osoba z najwyższym wynikiem.

Zastosowanie gry w praktyce – dla kogo i gdzie?

Gra „Umiejętności i Zawody” została zaprojektowana z myślą o młodzieży, która zaczyna myśleć o swojej przyszłości zawodowej. Sprawdza się zarówno w pracy indywidualnej, jak i grupowej. Pomaga wprowadzać temat wyboru zawodu w sposób konkretny i dostosowany do wieku uczniów. Można ją wykorzystać:

na zajęciach z doradztwa zawodowego w klasach VII–VIII i szkołach średnich,
podczas godzin wychowawczych, jako punkt wyjścia do rozmowy o mocnych stronach, zainteresowaniach i planach na przyszłość,
w ramach TUS, w pracy nad świadomością kompetencji i planowaniem działań,
na zajęciach dodatkowych lub świetlicowych, zwłaszcza w pracy z uczniami, którzy potrzebują więcej czasu, by oswoić się z tematem zawodów,
podczas rozmów indywidualnych z doradcą, wychowawcą lub pedagogiem.

Z gry mogą korzystać nauczyciele, pedagodzy, psycholodzy, wychowawcy i trenerzy TUS, którzy wspierają młodzież w podejmowaniu pierwszych świadomych decyzji dotyczących przyszłości.

Gdzie kupić grę?

Gra o zawodach i kluczowych kompetencjach dostępna jest w popularnych sklepach internetowych z materiałami edukacyjnymi oraz bezpośrednio na mojej stronie: Umiejętności i Zawody. Gra karciana dla młodzieży młodszej i starszej do druku