Zarządzanie sobą w czasie nastolatków. Jakie narzędzia działają?

Czy twoi uczniowie, podopieczni albo własne dziecko narzekają, że „nie mają czasu”? A może wszystko odkładają na później, zapominają o zadaniach i działają w ostatniej chwili? To nie tylko kwestia lenistwa ani braku motywacji. Zarządzanie sobą w czasie nastolatków to umiejętność, której trzeba się nauczyć. Najlepiej z pomocą dorosłych, którzy pokażą jak planować, podejmować decyzje i działać w sposób uporządkowany. W tym artykule przyglądamy się temu, z czego wynikają te trudności i jak w praktyczny sposób można im pomóc rozwijać tę ważną umiejętność. Pokażę też jedno z narzędzi, które dobrze sprawdza się w pracy z młodzieżą. Można je wykorzystać w szkole, na zajęciach wychowawczych albo w trakcie indywidualnych spotkań.

Dlaczego zarządzanie sobą w czasie sprawia trudność młodzieży?

Wielu nastolatków ma poczucie, że czas przecieka im przez palce. Z jednej strony obowiązki szkolne, prace domowe, sprawdziany i zajęcia dodatkowe. Z drugiej strony chęć odpoczynku, potrzeba kontaktu z rówieśnikami, pokusa social mediów i gier. W tym wszystkim trudno o równowagę, a jeszcze trudniej o samodzielne planowanie i podejmowanie świadomych decyzji.

Warto pamiętać, że mózg nastolatka dopiero się rozwija, szczególnie jego część odpowiedzialna za planowanie, przewidywanie skutków i kontrolowanie impulsów. Oznacza to, że naturalnie mogą mieć trudność z oceną, ile czasu coś zajmie albo co jest naprawdę ważne w danym momencie. To oznaka tego, że te procesy wciąż się kształtują. Do tego dochodzi presja wyników, multitasking, szybkie tempo życia i oczekiwanie, że młody człowiek sam ogarnie kalendarz, listy zadań, terminy, samopoczucie i jeszcze relacje. W takich warunkach zarządzanie sobą w czasie bywa po prostu trudne.

Czasu nie da się kontrolować, ale można zarządzać sobą

Często mówi się o zarządzaniu czasem, jakbyśmy mogli rozciągać godziny, zatrzymywać minuty albo gromadzić zapasowe dni na później. Tymczasem czas płynie zawsze tak samo. Każdy z nas ma do dyspozycji dokładnie 24 godziny na dobę i ani minuty więcej. Prawdziwą sztuką nie jest kontrolowanie czasu, tylko zarządzanie sobą w czasie. Właśnie dlatego zarządzanie sobą w czasie nastolatków to nie zbiór sztuczek, ale konkretna umiejętność, której można się nauczyć. Chodzi o to, żeby świadomie podejmować decyzje dotyczące tego, co robię, kiedy to robię i w jaki sposób.

Dla młodych ludzi to może być zupełnie nowe spojrzenie. Nie muszą się ścigać z czasem, ale mogą uczyć się organizowania własnych działań, określania priorytetów, planowania dnia oraz odpuszczania tego, co niepotrzebnie zabiera im energię. To jest właśnie zarządzanie sobą, z uwzględnieniem własnych celów, możliwości i ograniczeń.

Najczęstsze przeszkody w zarządzaniu sobą w czasie nastolatków

Wielu młodych ludzi naprawdę chce lepiej „ogarniać” swój czas, ale w praktyce napotyka na przeszkody. Część z nich to codzienne rozpraszacze, inne wynikają z braku doświadczenia albo sposobu myślenia. Oto cztery trudności, które pojawiają się najczęściej.

Brak celu

Młodzi ludzie często nie wiedzą, po co coś robią albo co tak naprawdę chcą osiągnąć. Jeśli nie mają przed oczami jasnego kierunku, trudno im podejmować decyzje, planować działania i kontrolować własny czas. Brak celu sprawia, że działają z rozpędu albo w ogóle nie zaczynają. A przecież nawet najprostszy plan dnia ma sens dopiero wtedy, gdy wiadomo, dokąd ma prowadzić.

Złodzieje czasu

To wszystko, co po cichu zabiera uwagę i energię. Scrollowanie telefonu, powiadomienia, seriale, bałagan na biurku, przekonanie, że jeszcze się zdąży. Złodzieje czasu nie zawsze wyglądają groźnie, ale ich skutki są poważne, ponieważ zadania się piętrzą, a czas znika. W zarządzaniu sobą w czasie nastolatków warto uczyć identyfikowania tych pułapek i świadomego odzyskiwania kontroli nad tym, co dzieje się w ciągu dnia.

Prokrastynacja

Prokrastynacja to nie jest zwykłe lenistwo. To raczej trudność z rozpoczęciem działania, która często wiąże się z lękiem, przeciążeniem albo perfekcjonizmem. Młodzi ludzie też potrafią świetnie zaplanować zadania, ale czasami ich nie wykonują, bo coś ich blokuje. Przesuwają start w nieskończoność, aż robi się późno i wszystko trzeba robić w pośpiechu. Zarządzanie sobą w czasie nastolatków wymaga więc nie tylko planowania, ale też odwagi, „popchnięcia” by ruszyć z miejsca.

Wielozadaniowość

Wielu nastolatków próbuje robić kilka rzeczy naraz, wierząc, że to szybciej i skuteczniej. A w rzeczywistości mózg nie radzi sobie dobrze z ciągłym przełączaniem się między zadaniami! Skutek to zmęczenie, chaos, błędy i brak satysfakcji z wykonanej pracy. Skupienie się na jednej czynności, choćby przez 15 minut, może być dużo bardziej efektywne niż trzy rzeczy robione równocześnie. Coraz więcej badań pokazuje, że multitasking obniża jakość wykonania zadań i zwiększa poziom stresu.

Jak wspierać młodzież w rozwijaniu tej umiejętności?

Zarządzanie sobą w czasie to coś, czego naprawdę można się nauczyć. Nie wydarzy się to samo i nie wystarczy mówić „weź się zorganizuj”. Młodzież potrzebuje konkretnego wsparcia, narzędzi i warunków do ćwiczenia tej umiejętności w bezpieczny sposób. Co możesz zrobić jako nauczyciel, wychowawca, psycholog lub rodzic?

Zadawaj pytania zamiast wygłaszać gotowe recepty

Zamiast mówić, co mają robić i w jakiej kolejności, warto pytać: Co dziś chcesz osiągnąć? Co pomoże ci ruszyć z miejsca? Od czego warto zacząć? Proste pytania uruchamiają refleksję i dają przestrzeń na samodzielność. Dzięki temu młody człowiek ma większą szansę poczuć, że to on odpowiada za swoje wybory.

Pomóż im zobaczyć, jak planować

Planowanie nie musi oznaczać kalendarza wypchanego zadaniami co do minuty. Czasem wystarczy wspólna rozmowa o tym, co ważne i pilne, co można zrobić teraz, a co później. Pomocna może być np. Macierz Eisenhowera albo zasada 60/40, która uczy zostawiania przestrzeni na to, co nieprzewidziane. Warto też rozmawiać o tym, jak działa mózg i dlaczego lepiej robić jedną rzecz naraz.

Pokaż gotowe narzędzia

W pracy z młodzieżą dobrze sprawdzają się narzędzia, które uczą planowania, ustalania priorytetów i organizowania własnych działań. To mogą być zarówno proste rozwiązania, jak i konkretne techniki. Dla niektórych wystarczy zwykły kalendarz na biurku albo planer na ścianie, który przypomina o zbliżających się zadaniach. Inni chętnie korzystają z notesu lub zeszytu, w którym tworzą codzienne listy rzeczy do zrobienia, zapisują swoje cele albo planują tydzień. Wielu nastolatkom pomaga też technologia. Są to różne aplikacje na telefon, które pozwalają ustawiać przypomnienia, zaplanować dzień, śledzić postępy albo po prostu skupić się na jednym zadaniu bez sięgania po telefon. Często korzystają z prostych narzędzi takich jak Google Kalendarz, TickTick (lista zadań z przypomnieniami, dostępna po polsku) czy Forest (timer do skupienia, w którym rośnie drzewo, jeśli nie używasz telefonu). Ważne, by narzędzie pasowało do stylu życia i preferencji konkretnej osoby.

Niektórym pomagają konkretne metody, takie jak technika Pomodoro, zasada 60/40, matryca Eisenhowera czy cele zapisane według modelu SMART. Inni wolą po prostu rozbić duże zadanie na mniejsze kroki i realizować je kawałek po kawałku. Niezależnie od formy, kluczowe jest to, by młody człowiek miał możliwość przetestowania różnych sposobów i wybrania tego, co działa dla niego najlepiej.

Edukacja przez działanie… Co naprawdę działa?

O zarządzaniu sobą w czasie można opowiadać godzinami, ale dopiero działanie sprawia, że młodzież zaczyna to rozumieć i stosować. Najlepsze efekty przynoszą aktywności, które angażują, pokazują coś w praktyce i prowokują do myślenia. Dlatego warto sięgać po narzędzia, które łączą element edukacyjny z ruchem, współpracą albo zabawą.

Jednym z przykładów jest ćwiczenie z układaniem puzzli bez obrazka końcowego. Wydaje się banalne? Jednak gdy uczestnicy zaczynają pracę bez jasnego celu, szybko pojawia się frustracja. Dopiero po pokazaniu wzoru i ponownym rozpoczęciu zadania zauważają, jak wiele zmienia posiadanie konkretnego celu. To obrazowe i bardzo skuteczne wprowadzenie do rozmowy o planowaniu i organizacji działań. Podobnie działają aktywności grupowe wokół „złodziei czasu”, gdzie młodzi uczą się rozpoznawać, co im przeszkadza w skupieniu i jak mogą odzyskiwać kontrolę nad swoimi działaniami.

Dlatego jeśli chcemy rozwijać zarządzanie sobą w czasie nastolatków, warto pokazywać im konkretne strategie w formie zadań, ćwiczeń, kart pracy i prostych modeli. Można to zrobić z odrobiną uważności i ciekawości. Efekty przychodzą wtedy szybciej, niż się spodziewamy.

„Zarządzanie sobą w czasie dla nastolatków” – e-book z ćwiczeniami i kartami pracy

E-book „Zarządzanie sobą w czasie dla nastolatków” to zestaw praktycznych materiałów, które pomagają młodym osobom lepiej rozumieć, planować i organizować swoje działania. Zawiera mini-wykład wprowadzający, cztery angażujące ćwiczenia grupowe oraz piętnaście kart pracy do samodzielnego działania.

Materiał podzielony został na trzy części:

1. Mini-wykład wprowadzający w temat zarządzania sobą w czasie, napisany przystępnym językiem, z odniesieniami do codziennych sytuacji nastolatków. Porusza kwestie takie jak planowanie, priorytety, złodzieje czasu i rola nawyków.
2. Cztery ćwiczenia grupowe, które pomagają młodzieży doświadczyć różnych aspektów zarządzania czasem w praktyce – m.in. poprzez zadania z układaniem puzzli bez wzoru, rozpoznawanie pożeraczy czasu, pracę z listą zadań oraz użycie macierzy Eisenhowera.
3. Piętnaście kart pracy do indywidualnego działania, dzięki którym uczniowie mogą określać własne cele, planować dzień, analizować swoje nawyki i testować techniki takie jak Pomodoro, SMART, zasada 60/40 czy metoda sera szwajcarskiego.

Ten e-book sprawdza się w pracy na lekcjach wychowawczych, zajęciach TUS, w gabinecie psychologicznym lub podczas indywidualnych spotkań rozwojowych. Można go wykorzystać punktowo lub jako gotowy mini-program. Pomaga nie tylko rozmawiać o problemach z czasem, ale też szukać rozwiązań, ćwiczyć konkretne strategie i zacząć działać inaczej.

Gdzie można kupić zestaw „Zarządzanie sobą w czasie dla nastolatków”?

Publikacja dostępna jest w popularnych serwisach z materiałami edukacyjnymi oraz bezpośrednio na mojej stronie jako produkt „Zarządzanie sobą w czasie dla nastolatków. Karty pracy, grupowe ćwiczenia, mini-wykład (e-book)”.

Zarządzanie sobą w czasie to jedna z tych umiejętności, które przydają się na każdym etapie życia. U nastolatków dopiero się kształtuje i nie zawsze przychodzi naturalnie. To, co dla dorosłych bywa oczywiste, dla młodych często jest nowe, trudne i wymagające. Dlatego warto tworzyć przestrzeń, w której mogą uczyć się planowania, podejmowania decyzji, wyznaczania celów i szukania własnych sposobów na działanie. Dobrze dobrane narzędzia, zrozumienie i wspierająca obecność dorosłych sprawiają, że ta nauka może być nie tylko skuteczna, ale też naprawdę satysfakcjonująca. Bo kiedy młody człowiek zaczyna lepiej ogarniać swój czas, zyskuje coś więcej niż uporządkowany kalendarz. Odzyskuje sprawczość i poczucie wpływu na swoje codzienne wybory.