Czy stres może pomóc? Eustres – walcz lub uciekaj

Co czujesz, gdy zaczynasz nową pracę, studia albo przygotowujesz się do ważnego wydarzenia – ślubu, wakacji, czy trudnego zadania? To często emocje i stres. Ale nie zawsze stres jest czymś negatywnym – bywa mobilizujący, dodający energii do działania. To właśnie eustres. Warto pamiętać, że stres nie zawsze oznacza smutek, nerwy czy frustrację. Ma on dwa oblicza. Chcesz dowiedzieć się, jak wykorzystać pozytywną stronę stresu i nie pozwolić, by zmienił się w coś wyniszczającego? Przeczytaj dalej i odkryj, jak radzić sobie ze stresem w różnych sytuacjach życiowych.

Czym jest stres?

Stres to naturalna reakcja organizmu, która kojarzy się ze wzmożonym napięciem emocjonalnym i mobilizacją całego ciała. Jego koncepcję wprowadził kanadyjski uczony Hans Selye, który zauważył, że gdy na organizm działa czynnik szkodliwy (stresor), uruchamia on szereg zmian niezbędnych do przystosowania się i dalszego funkcjonowania.

Pod wpływem impulsów z mózgu nadnercza wydzielają hormony, takie jak adrenalina i kortyzol, które przygotowują organizm do działania. Efektem jest przyspieszenie oddechu i akcji serca, podniesienie ciśnienia krwi, wzmożone napięcie mięśni oraz potliwość. Te objawy mogą być nieprzyjemne, ale są naturalnym elementem reakcji na stres.

Co się dzieje, gdy doświadczamy sytuacji stresowej?

Reakcja organizmu na stres przebiega w trzech etapach:

1. Alarm (mobilizacja)

Pojawia się niespodziewana sytuacja, która wywołuje reakcję „walcz albo uciekaj”. Organizm przygotowuje się do działania, uruchamiając mechanizmy obronne.

2. Obrona (stadium odporności)

Organizm wytwarza mechanizmy adaptacyjne lub substancje, które pomagają przetrwać trudną sytuację. Jest to etap, w którym podejmujemy działania w odpowiedzi na stresor.

3. Stadium wyczerpania

Następuje, gdy napięcie nie zostaje rozładowane lub stres trwa zbyt długo. Organizm wyczerpuje swoje zasoby, co może prowadzić do fizycznego i psychicznego osłabienia.

Nieprzerwany, długotrwały stres wywołuje negatywne skutki i obciąża organizm – nazywamy to dystresem. Powoduje on spadek odporności, uczucie paraliżu i zagubienia. Zły stres może prowadzić do cierpienia zarówno emocjonalnego, jak i fizycznego.

Co jest dla nas najbardziej stresującym doświadczeniem w życiu?

Największy stres wywołują wydarzenia, które w znacznym stopniu obciążają nasze emocje i zdolność do radzenia sobie z codziennością. Do najbardziej stresujących doświadczeń należą:

• śmierć bliskiej osoby lub członka rodziny,
• rozwód, rozpad związku,
• utrata pracy,
• problemy finansowe, takie jak długi,
• poważne problemy zdrowotne, w tym ciężka choroba lub kalectwo.

Każda sytuacja, która przekracza naszą zdolność radzenia sobie, może stać się źródłem ogromnego stresu. Więcej na ten temat możesz przeczytać w artykule „Skala stresu Holmesa i Rahe’a, czyli jak obliczyć swój stres?”, gdzie znajdziesz szczegółowe informacje na temat klasyfikacji i oceny najbardziej stresujących wydarzeń życiowych.

Eustres – dobry stres

Eustres to rodzaj stresu, który działa na nas mobilizująco, pomagając zmierzyć się z wyzwaniami na zasadzie „walcz albo uciekaj”. To moment, w którym myślisz: „Teraz albo nigdy!” i znajdujesz w sobie energię do działania. Choć jest krótkotrwały, daje siłę, pobudza do walki o przetrwanie i staje się impulsem do poradzenia sobie z trudną sytuacją. Słowo „eustres” pochodzi z języka greckiego – przedrostek „eu” oznacza „dobry”, co dosłownie tłumaczy się jako „dobry stres”. To właśnie jego pozytywne oblicze odróżnia go od destrukcyjnego dystresu.

W jakich sytuacjach występuje eustres?

Eustres towarzyszy momentom, które stanowią wyzwanie, ale jednocześnie są w naszym zasięgu. Dzięki niemu zyskujemy energię i motywację, by sprostać sytuacji. Przykładowo:

1. Zagrożenie życia lub zdrowia

Eustres pojawia się w nagłych, nieprzewidzianych sytuacjach, kiedy zagrożone jest życie lub zdrowie. Na przykład: widzisz samochód pędzący wprost na ciebie lub dostrzegasz, że twoje dziecko jest na skraju stawu, a ty jesteś zbyt daleko, by interweniować natychmiast. W takich chwilach przypływ adrenaliny i emocji zmusza do szybkiego, zdecydowanego działania.

2. Motywacja do pracy lub nauki

Eustres mobilizuje, gdy zbliża się nieuchronny termin, jak opłata ZUS-u czy egzamin na studiach. Stres działa jak bodziec, który pozwala skoncentrować się na wykonaniu zadania na ostatnią chwilę. Chociaż takie zrywy bywają skuteczne, często towarzyszą im błędy i niedociągnięcia wynikające z pośpiechu.

3. Pokonywanie własnych ograniczeń

Eustres ujawnia się w sytuacjach wymagających odwagi, takich jak wystąpienia publiczne, wizyta u dentysty czy inne trudne wyzwania. Pod wpływem emocji organizm mobilizuje się do działania, pomagając przezwyciężyć obawy i negatywne przekonania.

4. Inne sytuacje, w których możemy odczuć eustres:

• ślub lub wesele,
• rozpoczęcie nowej pracy albo awans,
• narodziny dziecka i oczekiwanie na nie,
• wyjazd na wakacje lub dłuższy urlop,
• udział w zawodach sportowych lub wyścigu,
• zakup domu lub wynajęcie mieszkania,
• uprawianie sportów ekstremalnych.

Eustres a dystres – gdzie leży granica?

Granica między mobilizującym eustresem a wyniszczającym dystresem jest bardzo cienka. Pozytywna mobilizacja, którą niesie eustres, może łatwo przekształcić się w negatywny stres, jeśli nie zostanie odpowiednio wykorzystana. Wtedy pojawiają się kłopoty, obawy i wyczerpanie.

Gdy poziom stresu przekracza tzw. punkt optimum, zaczynamy „spadać” – pozytywne efekty motywacji zanikają, a organizm traci zdolność do efektywnego działania. Przekroczenie tego progu następuje, gdy stres mobilizujący nie zostaje zamieniony na konkretne działania lub trwa zbyt długo, prowadząc do wyniszczającego dystresu.

Jak skutecznie zarządzać stresem?

Radzenie sobie ze stresem to jedna z kluczowych kompetencji miękkich, która pozwala nie tylko przetrwać trudne chwile, ale także przekształcić stres w narzędzie wspierające nas w osiąganiu celów. Oto kilka sprawdzonych sposobów, które mogą pomóc:

1. Techniki relaksacyjne

• Trening Jacobsona – metoda progresywnej relaksacji mięśni, która pomaga skutecznie obniżyć napięcie i uspokoić umysł. Jeśli chcesz dowiedzieć się, jak ją praktycznie zastosować, koniecznie przeczytaj artykuł: „Trening Jacobsona, czyli jak radzić sobie ze stresem? Przećwicz to!”.
• Techniki oddechowe – świadome, głębokie oddychanie przeponą pomaga uspokoić tętno, zredukować lęk i przywrócić równowagę emocjonalną.

2. Ruch i aktywność fizyczna

Krótkie ćwiczenia, takie jak spacer, joga czy rozciąganie, pomagają rozładować napięcie mięśniowe i poprawić samopoczucie. Regularna aktywność fizyczna wspiera także odporność na stres w dłuższej perspektywie.

3. Zarządzanie czasem i zadaniami

Planowanie i podział zadań na mniejsze kroki pozwalają uniknąć chaosu i presji „na ostatnią chwilę”. Wprowadzenie priorytetów ułatwia skupienie na tym, co naprawdę ważne.

4. Zmiana perspektywy

Uświadomienie sobie, że stres to naturalna reakcja organizmu, pomaga inaczej spojrzeć na wyzwania. Zamiast postrzegać je jako problem, spróbuj traktować je jako szansę na rozwój i nowe doświadczenia.

5. Dbaj o regenerację

Zdrowa dieta, odpowiednia ilość snu oraz czas na odpoczynek to podstawy, które wspierają twoją zdolność do radzenia sobie ze stresem.

Pamiętaj, że kluczem do skutecznego zarządzania stresem jest świadomość swoich reakcji i umiejętność dostosowania się do sytuacji. Kompetencje miękkie, takie jak umiejętność radzenia sobie z emocjami czy efektywna komunikacja, odgrywają tu istotną rolę. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o radzeniu sobie ze stresem w konkretnych sytuacjach zawodowych, zapraszam do artykułu: „Jak radzić sobie ze stresem w pracy we właściwy sposób?”

Lektury warte polecenia

• Irena Heszen, „Psychologia stresu”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2013
• Melanie Greenberg, „Mózg odporny na stres”, Wydawnictwo Rebis, Poznań, 2018
• Gabor Maté, „Kiedy ciało mówi nie”, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa, 2019
• Kelly McGonigal, „Siła stresu”, Wydawnictwo Galaktyka, Łódź, 2016
• Robert M. Sapolsky, „Dlaczego zebry nie mają wrzodów?”, Wydawnictwo CiS, Warszawa, 2010
• Peter A. Levine, „Obudźcie tygrysa”, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa, 2010
• Christel Petitcollin, „Jak mniej myśleć”, Wydawnictwo Feeria, Łódź, 2016

Aktualizacja artykułu 2025 r.