Plotkowanie u dzieci. Jak rozmawiać i uczyć reagowania?

Plotkowanie u dzieci często pojawia się tam, gdzie zaczynają się pierwsze intensywne relacje rówieśnicze. Między szeptem a przekazaniem cudzych słów dalej granica bywa niewyraźna. Dzieci w wieku wczesnoszkolnym są ciekawe, chłoną to, co dzieje się wokół nich, a jednocześnie dopiero uczą się rozpoznawać, co warto powiedzieć, a co lepiej zatrzymać dla siebie. Nie zawsze potrafią przewidzieć, jak ich słowa wpłyną na drugą osobę. Jak nauczyć dziecko, że słowa mają moc? W tym artykule zostanie pokazany sposób, w jaki można rozmawiać o plotkowaniu w prosty, zrozumiały i bliski dziecku sposób. Pojawi się też gra do druku, która może w tym pomóc.

Kiedy zwykła rozmowa staje się plotką?

Dzieci bardzo szybko uczą się mówić o innych. Już w młodszych klasach szkolnych słychać zdania w stylu „a wiesz, co ona powiedziała?”, „on to zawsze coś kombinuje” albo „ona ciągle siedzi z panią na przerwach, chyba się skarży”. To naturalne. Dzieci obserwują, komentują, próbują zrozumieć, co dzieje się w grupie. Mówienie o kolegach i koleżankach nie jest niczym złym, dopóki nie zaczyna mieć formy, która kogoś wyklucza, ośmiesza lub podważa zaufanie. Dzieci w wieku wczesnoszkolnym nie zawsze rozumieją, czym różni się dzielenie się informacją od obgadywania. Często przekazują dalej cudze słowa bez złych intencji, nie zdając sobie sprawy z tego, że druga osoba może się poczuć dotknięta albo zdradzona. Plotka pojawia się wtedy, gdy:

• ktoś przekazuje informację o innej osobie bez jej zgody,
• opowiada o czymś, co miało zostać między dwiema osobami,
• dodaje własne interpretacje albo dopowiada coś, czego nie było,
• mówi o kimś w sposób, który sugeruje ocenę lub krytykę za plecami,

Dla dziecka granice są nieoczywiste. Gdy Ania mówi: „Ola płakała na świetlicy”, może naprawdę nie rozumieć, że to coś, czego Ola nie chciałaby rozgłaszać. Gdy Bartek powie: „Igor jak zwykle nic nie robił na plastyce i pani się zdenerwowała”, może nawet nie mieć świadomości, że to nie tylko przekazanie informacji, ale także etykietowanie. Jednak nie każde mówienie o innych jest szkodliwe. Dziecko może szukać pomocy, gdy widzi coś niepokojącego, może być dumne z sukcesu kolegi albo dzielić się radością. Problemem nie jest samo mówienie. Problemem jest ton, cel i to, czy druga osoba mogłaby się z tym dobrze poczuć.

Plotkowanie u dzieci – jak rozmawiać?

Nie wystarczy powiedzieć dziecku: „nie plotkuj” albo „nie mów tak o innych”. Takie komunikaty najczęściej nie trafiają do sedna i nie tłumaczą, dlaczego to może być problem. Plotkowanie u dzieci nie zawsze wynika ze złej woli. Czasem to ciekawość, chęć przynależenia do grupy albo brak umiejętności postawienia granicy w rozmowie. Dlatego ważne jest, by rozmawiać o tym spokojnie i z wyczuciem.

Warto zacząć od prostego pytania: „Jak ty byś się czuł, gdyby ktoś tak mówił o tobie?”. To uruchamia empatię i pomaga spojrzeć na sytuację z innej perspektywy. Dobrym pomysłem jest też odwoływanie się do zdarzeń z życia grupy, ale nie po to, by kogoś oceniać, ale żeby wspólnie zrozumieć, co się wydarzyło i jak można było inaczej zareagować. Rozmawiając o plotkowaniu, warto więc:

• pytać, zamiast osądzać, np. „co myślisz o tym, że ktoś to powiedział?”,
• nazwać emocje, które mogą się pojawić po obu stronach,
• tłumaczyć, że nie wszystko trzeba mówić dalej, nawet jeśli jest to prawda,
• ćwiczyć z dzieckiem proste sposoby reagowania, np. „nie chcę tego słuchać”, „nie wiem, czy powinniśmy o tym rozmawiać bez niej”,
• zauważać sytuacje, kiedy dziecko zachowało się z troską lub lojalnością, tak aby wzmacniać pozytywne wzorce,

Rozmowa o tym, co wypada powiedzieć, a co nie, nie musi być trudna. Wystarczy, że będzie oparta na szacunku i ciekawości. I to nie jest temat na jedną rozmowę. Do plotkowania u dzieci warto wracać przy okazji drobnych sytuacji, przykładowo po lekcji, po przerwie i punktowo przy konflikcie. Im częściej dziecko ma szansę przemyśleć coś na spokojnie, tym większe prawdopodobieństwo, że następnym razem zatrzyma się, zanim coś powie.

Gdy plotkowanie wchodzi do grupy…

Plotkowanie u dzieci rzadko kończy się na jednej osobie i jednym zdaniu. Słowa szybko rozchodzą się po klasie, dopisywane są nowe wersje, ktoś coś przeinacza, ktoś dodaje emocjonalny komentarz. Nawet jeśli na początku chodziło tylko o ciekawostkę albo komentarz „tak między nami”, konsekwencje potrafią być dużo większe.

W grupie, w której często pojawia się mówienie o innych bez ich obecności, rośnie nieufność. Dzieci zaczynają się zastanawiać, kto o kim mówi, komu można ufać, kiedy lepiej nic nie mówić, żeby nie zostać wyśmianym. Atmosfera staje się napięta, nawet jeśli z zewnątrz wygląda na spokojną.

Co wówczas zrobić?

Dlatego tak ważna jest uważność dorosłego. Wystarczy kilka powtarzających się sytuacji, drobnych sygnałów, spojrzeń, wybuchów śmiechu, do których nikt się nie przyznaje i już można wyczuć, że w grupie pojawia się coś, co trudno nazwać wprost. Czasem dzieci nie powiedzą, że czują się wyśmiewane lub wykluczane, ale pokażą to w zachowaniu. Będą unikać konkretnych osób, nagle przestaną mówić na forum, pojawią się bóle brzucha, wybuchy złości albo wycofanie. To sygnał, że warto wrócić do tematu granic, relacji i odpowiedzialności za słowa. Edukacja w tym obszarze nie powinna czekać do momentu kryzysu; dobrze jest działać profilaktycznie, zanim plotka stanie się narzędziem do budowania pozycji w grupie. Propozycje ćwiczeń i działań wspierających rozmowę o plotkowaniu i przeciwdziałanie obgadywaniu:

• rozmowy i krótkie pogadanki z dziećmi przy okazji codziennych sytuacji, z pytaniami w stylu „co byś zrobił, gdyby ktoś tak mówił o tobie?”, które mają za zadanie pobudzić empatię,
• tematyczne opowiadania z analizą postaci i zachowań, np. historie o przyjaźni, lojalności, uczciwości i konsekwencjach mówienia o innych,
• odgrywanie scenek z życia klasy – dzieci mogą wcielać się w różne role, próbować różnych reakcji, szukać rozwiązań i uczyć się poprzez działanie,
• krótkie filmiki lub teatrzyki klasowe, które pokazują różne sytuacje społeczne i otwierają możliwości do dyskusji,
• wykorzystanie gier dydaktycznych, kart pracy, wklejek tematycznych i innych gotowych do wydrukowania materiałów edukacyjnych – które pomagają dzieciom wejść w temat poprzez zabawę, rozmowę i refleksję.

Dlaczego warto korzystać z gier edukacyjnych?

Dzieci uczą się najskuteczniej, kiedy mogą coś przeżyć, a nie tylko o tym rozmawiać. Gra edukacyjna pomaga im wejść w sytuację, poczuć emocje i samodzielnie poszukać rozwiązań. Zamiast słuchać, co wolno a czego nie, same odkrywają, jakie skutki mogą mieć ich słowa i decyzje. W tematach takich jak plotkowanie u dzieci to bardzo ważne. Dzięki grze można porozmawiać o tym, co trudne, w spokojny sposób bez zawstydzania i moralizowania. Gry edukacyjne:

• tworzą ciekawą przestrzeń do ćwiczenia,
• pomagają dzieciom nazwać to, co trudne do powiedzenia,
• rozwijają empatię i zrozumienie dla innych,
• uczą odpowiedzialności za słowa,
• wzmacniają poczucie wpływu i sprawczości.

Gra edukacyjna „Plotkowanie i obgadywanie” – co to za pomoc dydaktyczna?

Gra planszowa „Plotkowanie i obgadywanie” pomaga dzieciom w wieku 7–9 lat zrozumieć, kiedy rozmowa zaczyna przeradzać się w plotkę i jak można na to zareagować. Składa się z planszy oraz 105 kart podzielonych na trzy kategorie: pytania otwarte typu „Co zrobisz, gdy…”, stwierdzenia do oceny „Prawda czy fałsz?” oraz pytania o emocje osób, o których się mówi. Dziecko losuje kartę, czyta pytanie lub słucha prowadzącego i zastanawia się, jak się zachować albo co może czuć druga osoba w danej sytuacji. Pytania odnoszą się do zdarzeń znanych dzieciom z życia szkolnego i rówieśniczego. Gra rozwija umiejętności takie jak rozróżnianie faktu od opinii, zauważanie emocji, reagowanie na obgadywanie, podejmowanie decyzji i stawianie granic. Dzięki prostym zasadom i pytaniom bliskim codziennym doświadczeniom dzieci sprawdza się już przy pierwszym użyciu.

Kategorie kart w grze i przykłady

Kategoria 1: Co zrobisz, gdy…?

Dziecko losuje kartę z opisem sytuacji i zastanawia się, jak mogłoby się w niej zachować. Tu nie ma gotowych odpowiedzi, to gracz musi własnymi słowami powiedzieć, co zrobiłby na miejscu bohatera. Ta forma uczy samodzielnego myślenia, wyrażania zdania i podejmowania decyzji w sytuacjach społecznych. Przykłady:

• Co zrobisz, gdy twój kolega z podwórka zacznie opowiadać nieprawdziwe historie o innym chłopcu?
• Co zrobisz, gdy na urodzinach twojej koleżanki goście zaczną obgadywać dziecko, które nie zostało zaproszone?
• Co zrobisz, gdy na placu zabaw usłyszysz, że dzieci mówią, że pewna koleżanka jest niefajna i nie będziecie się z nią bawić, a ty bardzo ją lubisz?

Kategoria 2. Prawda czy fałsz?

Gracz ocenia stwierdzenie i decyduje, czy jest ono prawdziwe. Kształtuje krytyczne myślenie i świadomość społeczną. Przykłady:

• Jeśli usłyszysz coś złego na czyjś temat, zawsze sprawdź, czy to prawda, zanim komukolwiek o tym opowiesz. Prawda czy fałsz?
• Plotkowanie jest dobrym sposobem na zabicie nudy. Prawda czy fałsz?
• Jeśli powiesz dorosłemu, że ktoś plotkuje, to znaczy, że jesteś skarżypytą. Prawda czy fałsz?

Kategoria 3. Jak czuje się…?

Pytania empatyczne. Gracz wczuwa się w sytuację drugiej osoby i uczy się rozpoznawać emocje. Przykłady:

• Jak czuje się chłopiec, który dowiedział się, że jego koledzy opowiadają między sobą, że ściągał on na sprawdzianie, mimo że to nieprawda?
• Jak czuje się dziewczynka, gdy jej koleżanki mówią, że jej nowa fryzura jest brzydka?
• Jak czuje się dziecko, gdy słyszy, że inni mówią, że pochodzi z „dziwnej” rodziny?

Cel gry

Głównym celem gry jest rozmowa, w których porusza się tematy tj. plotkowanie u dzieci i ćwiczenie sposobów reagowania na obgadywanie. Podczas rozgrywki dziecko ma okazję zatrzymać się przy sytuacjach, które zna z codziennego życia. Uczy się rozpoznawać, kiedy zwykła rozmowa przekracza granice, co warto powiedzieć, a czego lepiej nie powtarzać. Niektóre pytania skłaniają do refleksji, inne pokazują, co może czuć osoba będąca obiektem plotki. Dziecko uczy się mówić własnym językiem, podejmować decyzje i brać pod uwagę emocje innych.

W grze nie chodzi o wygraną za wszelką cenę, ponieważ sama forma rozgrywki staje się okazją do nauki. Zachęcam, by głośno pogratulować zwycięzcy! Należy też zatrzymać się przy tych, którzy nie wygrali. To moment, w którym dziecko powinno usłyszeć, że próbowało, że się starało, że ma prawo czuć zawód, ale nie musi się poddawać.

Zastosowanie gry w praktyce – dla kogo i gdzie?

Gra „Plotkowanie i obgadywanie” została stworzona z myślą o dzieciach w wieku 7–9 lat. Sprawdza się w pracy indywidualnej i grupowej. Może być wykorzystywana przez nauczycieli, pedagogów, psychologów, wychowawców świetlic, terapeutów oraz trenerów TUS.

Porusza temat, który często pojawia się w klasach, a trudno o nim rozmawiać wprost. Dzięki kartom, pytaniom i prostym zasadom dzieci mogą lepiej zrozumieć, jak słowa wpływają na innych. Gra sprawdzi się na zajęciach TUS, godzinach wychowawczych, spotkaniach z grupą dzieci, zajęciach emocjonalno-społecznych, a także w domu.

W praktyce 45-minutowa sesja z grą może wyglądać tak:

• krótka rozmowa wprowadzająca, np. „Czy można powiedzieć wszystko, co się wie o innych?”, „Co to znaczy obgadywać?”,
• rozgrywka – dzieci rzucają kostką, przesuwają pionki i losują karty z jednej z trzech kategorii: „Co zrobisz, gdy…?”, „Prawda czy fałsz?”, „Jak czuje się…?”,
• po przeczytaniu pytania dziecko odpowiada na nie własnymi słowami, grupa może dopytać, skomentować lub odnieść się do odpowiedzi,
• jeśli dziecko odpowie nieprawidłowo lub nie chce udzielić odpowiedzi, wraca na poprzednie pole,
• prowadzący może zadać pytania pomocnicze, podsunąć przykład lub zachęcić dziecko, by spróbowało inaczej,
• zakończenie rundą refleksji, np. „Które pytanie było najtrudniejsze?”, „Co zapamiętałeś?”, „W jakiej sytuacji chciałbyś umieć zareagować inaczej?”.

Gotowe narzędzie do pracy z dziećmi

Gra „Plotkowanie i obgadywanie” to pomoc edukacyjna, która wspiera rozmowy z dziećmi w wieku 7–9 lat na temat mówienia o innych, przekazywania informacji i stawiania granic. Można ją wykorzystać podczas zajęć TUS, na godzinach wychowawczych, w pracy indywidualnej albo po prostu w rozmowie w domu. Gra dostępna jest w wersji PDF do samodzielnego druku, a jej dużą zaletą jest to, że nie wymaga skomplikowanego przygotowania ani dodatkowych materiałów. Wystarczy wydrukować planszę i karty, przygotować pionki i kostkę. To narzędzie, które pomaga dzieciom zauważyć, kiedy rozmowa staje się krzywdząca i co mogą wtedy zrobić. Zostało stworzone z myślą o prawdziwych sytuacjach, dlatego sprawdza się w codziennej pracy i rozmowie.

Gdzie kupić grę?

Gra dostępna jest w popularnych sklepach internetowych z materiałami edukacyjnymi oraz bezpośrednio na mojej stronie: Gra planszowa „Plotka – porozmawiajmy o plotkowaniu i obgadywaniu” dla dzieci 7–9 lat do druku

Plotkowanie u dzieci…

Plotkowanie u dzieci często pojawia się jako element budowania relacji w grupie. Dzieci próbują zrozumieć, kto z kim się przyjaźni, co jest ważne, a co śmieszne. Czasem chcą zaimponować innym, czasem powielają zasłyszane komentarze. Nie zawsze robią to świadomie. Warto pamiętać, że takie zachowanie nie zawsze wynika ze złych intencji. Często jest efektem braku wiedzy, czym różni się zwykłe opowiadanie o kimś od naruszania granic. Rozmowy na ten temat pomagają dzieciom zrozumieć, dlaczego słowa mają znaczenie i jak mówić tak, by nie krzywdzić.

P.S. Po wielokrotnym doświadczeniu z grą doradzam pamiętać o utrzymaniu płynności rozgrywki. Trzeba przypominać dzieciom o tym, że ćwiczą również skupienie oraz koncentrację. Natomiast zamiast tradycyjnych pionków świetnie sprawdzają się figurki ludzików lub zwierząt, u nas są to te z LEGO lub Playmobil, które dzieci często przynoszą same na zajęcia.

Ostatnia uwaga

Gra została przygotowana z myślą o dzieciach w wieku wczesnoszkolnym (7–9 lat), które dopiero uczą się rozpoznawać, czym różni się zwykła rozmowa od plotkowania. Jeśli pracujesz z grupą starszych uczniów, warto sięgnąć po grę „Plotka. Rzecz o plotkowaniu i obgadywaniu”, która została opracowana z myślą o dzieciach od około 10 roku życia – dla młodzieży młodszej i starszej. Zobacz grę dla starszych uczestników. Dopasowanie materiału do wieku to jedno, ale najważniejsze jest, by odpowiadał na aktualne potrzeby i sposób funkcjonowania danej grupy.