Obgadywanie u młodzieży. Jak realnie reagować?

Obgadywanie u młodzieży to problem, który od lat nie traci na sile. Za każdym razem niesie ze sobą prawdziwe, często poważne konsekwencje. Kilka dziewczyn ustala między sobą, że nie będą rozmawiać z jedną koleżanką. Ktoś wypisuje obraźliwe komentarze w prywatnych wiadomościach i przesyła je dalej. Dla nastolatka to nie jest drobna sprawa, ale coś, co potrafi spędzać sen z powiek, odbierać pewność siebie i zostawiać ślad na długo. Co można zrobić, kiedy widzisz, że grupa odwraca się od kogoś, a przykre słowa krążą szybciej, niż nauczyciel zdąży zareagować? Jak rozmawiać o tym z młodymi ludźmi tak, żeby naprawdę zrozumieli, co się dzieje i jak to zatrzymać? W tym artykule znajdziesz konkretne wskazówki i gotowe pomysły, które możesz wprowadzić od razu.

Czym jest obgadywanie?

Obgadywanie to mówienie o osobie nieobecnej w sposób, który często podważa jej dobre imię, ośmiesza lub ocenia jej zachowanie bez możliwości obrony. Zazwyczaj opiera się na informacjach prywatnych, domysłach albo jednostronnych interpretacjach. Obgadywanie nie jest neutralnym przekazywaniem faktów, ale formą komentowania, która często wzmacnia negatywny obraz drugiej osoby.

W obgadywaniu ważne jest to, że nie ma w nim otwartości ani gotowości do rozmowy z tą, której dotyczy temat. Słowa krążą w grupie, budując dystans i często podsycając konflikty. Osoba, o której się mówi, nie ma szans, by sprostować informacje ani wyjaśnić swojego punktu widzenia. W efekcie obgadywanie podważa zaufanie i pogarsza relacje w każdej społeczności.

Obgadywanie a plotkowanie

Obgadywanie i plotkowanie często są używane zamiennie, ale nie zawsze znaczą to samo. Plotkowanie może być neutralne lub nawet zabawne, ponieważ to częściej wymiana ciekawostek i informacji, które nie muszą nikomu szkodzić. Ludzie plotkują, żeby podtrzymać rozmowę, dowiedzieć się czegoś nowego lub po prostu rozładować napięcie. Sama plotka nie zawsze jest nacechowana złośliwością ani intencją wyrządzenia krzywdy. Jednak często ma tez i takie skutki.

Obgadywanie to coś więcej niż luźna rozmowa o nieobecnym. Zwykle ma wyraźny ton oceny, krytyki lub wyśmiewania. Często staje się sposobem na podkreślenie własnej pozycji w grupie kosztem innej osoby. Plotka może być neutralna, obgadywanie prawie zawsze niesie negatywny ładunek emocji i buduje mur między tymi, którzy mówią, a tym, o kim się mówi. Dlatego rozróżnianie tych dwóch pojęć jest ważne, zwłaszcza gdy chcemy świadomie reagować.

Obgadywanie u młodzieży

Obgadywanie u młodzieży to mówienie o kimś w sposób, który ma ośmieszyć, podważyć reputację albo nastawić innych przeciw tej osobie. Nie chodzi tu o zwykłe pogaduszki, ale o świadome przekazywanie opinii i ocen, których nie mówi się wprost. Grupa komentuje, jak ktoś wygląda, co zrobił na imprezie, co napisał w wiadomości. Wszystko dzieje się za plecami tej osoby i służy temu, żeby inni zaczęli myśleć o niej gorzej niż dotąd.

Obgadywanie bardzo łatwo przeradza się w hejt, zwłaszcza kiedy w grę wchodzi internet. Słowa, które padają w korytarzu czy na boisku, często lądują później na grupowym czacie albo w mediach społecznościowych. W sieci łatwo dorzucić obraźliwy komentarz, udostępnić przerobione zdjęcie albo fragment prywatnej rozmowy wyrwanej z kontekstu. Takie treści rozchodzą się szeroko i ranią mocniej, bo każdy może coś dodać od siebie. Obgadywanie i hejt często idą w parze i razem tworzą atmosferę strachu, wstydu i poczucia bycia na celowniku.

Przyczyny obgadywania u młodzieży

Obgadywanie u młodzieży rzadko pojawia się bez powodu. Zrozumienie tych mechanizmów to pierwszy krok, żeby je ograniczyć i zamienić na bardziej otwartą rozmowę. A zwykle stoi za nim coś więcej niż zwykła złośliwość. Może to być:

• chęć zwrócenia na siebie uwagi,
• potrzeba pokazania, że wie się więcej od innych,
• próba odwrócenia uwagi od własnych problemów,
• szukanie akceptacji w grupie,
• nuda i brak innych tematów,
• brak umiejętności rozwiązywania konfliktów wprost,
• chęć poczucia kontroli nad sytuacją,

Skutki obgadywania dla osoby obgadywanej

Obecność w grupie rówieśniczej jest dla młodego człowieka jedną z najważniejszych rzeczy. Kiedy ktoś dowiaduje się, że za jego plecami padają ostre słowa, traci poczucie bezpieczeństwa i ma wrażenie, że nigdzie nie jest naprawdę mile widziany. Pojawia się silny stres i lęk przed pójściem do szkoły, na trening czy na zwykłe spotkanie ze znajomymi. Z każdym kolejnym dniem spada pewność siebie i zaufanie do ludzi, nawet tych, którzy wcześniej byli blisko.

Skutki obgadywania mogą być bardzo różne, od drobnych kłótni i wycofania się z rozmów, po poważne trudności emocjonalne. U niektórych zaczyna się unikanie kontaktu z rówieśnikami, zamykanie się w pokoju i chowanie swoich problemów przed dorosłymi. W cięższych przypadkach obgadywanie może być jednym z powodów, które popychają młodego człowieka do samookaleczeń, rozwoju depresji albo innych zachowań zagrażających zdrowiu.

Skutki obgadywania dla grupy

Obgadywanie u młodzieży w grupie działa jak szybki klej, który łączy kilka osób wspólnym tematem, ale zawsze kosztem kogoś innego. Kilka osób czuje się silniejszych, bo wiedzą więcej i mogą ustawić kogoś poza swoim kręgiem. Taka forma spisku daje iluzję jedności, ale pod spodem buduje podział i napięcie. Każdy po cichu myśli, że jeśli dziś mówią o kimś innym, jutro mogą zacząć mówić o mnie.

Przykładem może być sytuacja, kiedy kilka koleżanek zaczyna obgadywać jedną z dziewczyn, bo zachowała się inaczej niż reszta albo powiedziała coś, co im się nie spodobało. Umawiają się, że nie będą jej zapraszać na wspólne wyjścia, ignorują jej wiadomości i rozmawiają o niej, kiedy jej nie ma. Dla tej osoby to trudne i często bolesne, bo czuje się odrzucona i nie rozumie, co się stało. Dla grupy natomiast obgadywanie daje poczucie siły. Dziewczyny czują, że trzymają się razem, mają wspólny temat i wspierają się nawzajem w ocenie tej jednej osoby. W takiej sytuacji grupa zyskuje chwilowe poczucie jedności i pewności, że są silniejsze razem, nawet jeśli budują to kosztem kogoś innego.

Dlaczego zakazy nie działają?

Zakaz to za mało

Samo powiedzenie, żeby nie obgadywać, rzadko działa tak, jak oczekuje dorosły. Dla wielu osób zakaz to po prostu znak, żeby mówić ciszej, zmienić miejsce albo szybciej ukryć telefon, kiedy ktoś wchodzi do sali. Obgadywanie nie znika, tylko schodzi z widoku. Brakuje zrozumienia, dlaczego to jest problem i co się za tym kryje.

Potrzebne jest zrozumienie

Młodzi potrzebują wiedzieć, co daje im obgadywanie i dlaczego tak łatwo się w to wciągnąć. Bez tego nie zobaczą powodu, żeby przestać. Sama zasada nie wystarczy, jeśli w głowie zostaje myśl, że w ten sposób można zyskać temat do rozmowy, uwagę innych albo chwilową przewagę w grupie. Dopiero kiedy ktoś zrozumie mechanizm, łatwiej mu świadomie wybrać inną drogę.

Rozmowy i przykłady działają lepiej

Rozmowy, ćwiczenia i konkretne przykłady mają większą moc niż zakaz, którego nikt nie tłumaczy. Kiedy młodzi sami rozmawiają o tym, co czują osoba obgadywana i ci, którzy słuchają, zaczynają łączyć fakty. Widzą, co ich słowa potrafią zrobić z czyimś poczuciem wartości i jak szybko rozchodzą się dalej.

Zmiana potrzebuje czasu

Jedno spotkanie czy jedna pogadanka nie wystarczą. Praca nad tym, żeby obgadywanie pojawiało się rzadziej, wymaga cierpliwości i powtarzania tematu na różnych lekcjach czy zajęciach. Trzeba pokazać, jak rozwiązywać trudne sytuacje w inny sposób, jak mówić wprost, jak reagować, kiedy inni zaczynają obgadywać. Dopiero wtedy zakaz nabiera sensu, bo jest poparty umiejętnością, co robić inaczej.

Jak zatrzymać obgadywanie?

Obgadywanie u młodzieży to nie jest coś co wymażesz raz na zawsze. Jednak można robić wiele, żeby osłabić jego siłę i pokazać, że są lepsze sposoby na rozwiązywanie trudnych sytuacji. Poniżej kilka konkretnych metod, które naprawdę działają.

Rozmowy o obgadywaniu i hejcie

Rozmowy o obgadywaniu i hejcie to podstawa, żeby młodzi zrozumieli, gdzie kończy się zwykła ciekawość, a zaczyna coś, co może naprawdę zranić drugą osobę. Same zakazy niewiele dają, jeśli nie pokaże się, jak łatwo jedno zdanie powiedziane w korytarzu zamienia się w nieprzyjemny komentarz w internecie. Warto rozmawiać otwarcie, używać historii z życia, filmów czy artykułów, żeby pokazać, że za obgadywaniem często idzie fala hejtu i konsekwencje, które trudno zatrzymać.

Przykład 1: Na godzinie wychowawczej nauczyciel czyta uczniom krótką historię o nastolatku, którego zdjęcie zrobione na przerwie zostało rozesłane bez zgody, a potem zaczęły się złośliwe komentarze i memy. Uczniowie dzielą się na grupy i dyskutują, co mogli zrobić koledzy, którzy to zdjęcie wysłali dalej. Na koniec każda grupa przedstawia swoje pomysły, jak przerwać taką sytuację.

Przykład 2: Klasa ogląda krótki filmik z sieci, w którym młoda osoba opowiada, jak plotka o niej trafiła na czat klasowy i zamieniła się w hejt. Po filmie uczniowie piszą na karteczkach jedno zdanie, które mogliby powiedzieć, żeby zatrzymać taką rozmowę, zanim wymknie się spod kontroli. Kartki są wieszane na tablicy i zostają w klasie jako przypomnienie.

Warsztaty o empatii

Empatia to umiejętność wczucia się w sytuację drugiej osoby, spojrzenia na problem czy konflikt oczami kogoś, kto myśli i czuje inaczej. Mówiąc prosto, to wejście w czyjeś buty i zrozumienie, jak moje słowa mogą kogoś zaboleć. I to właśnie warsztaty o empatii pozwalają zobaczyć, że zwykłe zdanie potrafi zostawić ślad i że warto myśleć nie tylko o tym, co chcę powiedzieć, ale też o tym, jak to odbierze ktoś inny.

Przykład 1: Uczniowie pracują w grupach metodą perspektywy 360 stopni, każda grupa dostaje opis sytuacji, na przykład że ktoś został obgadany po klasowej wycieczce. Uczniowie zapisują, co w tej sytuacji czuje osoba obgadywana, co myślą osoby, które obgadują, co może czuć nauczyciel, który się o tym dowie. Potem porównują, jak inaczej wygląda jedna sytuacja z różnych punktów widzenia.

Przykład 2: W parach uczniowie piszą dwa listy, pierwszy list pisze osoba, która dowiedziała się, że jest obgadywana i mówi, co chciałaby powiedzieć grupie, drugi list pisze osoba, która obgadywała i tłumaczy, co by powiedziała tej pierwszej, gdyby miała odwagę przyznać się do błędu. Odczytanie listów pokazuje, jak łatwo zamienić obojętność na rozmowę.

Scenki, dramy, odgrywanie ról

Role play to najlepszy sposób, żeby przećwiczyć w naturalnych warunkach, co powiedzieć, kiedy ktoś zaczyna obgadywać. W odgrywaniu ról nie chodzi o perfekcyjne aktorstwo, ale o to, żeby młodzi zobaczyli, jak różne reakcje działają w praktyce. Dzięki temu w prawdziwej sytuacji mają gotowe zdania i odwagę, żeby je wypowiedzieć, zamiast milczeć albo przytakiwać.

Przykład 1: Uczniowie dzielą się na małe grupy, każda grupa dostaje kartkę z opisem scenki. Przykładowo dwie osoby obgadują kolegę na ławce przed szkołą, trzecia osoba przypadkiem to słyszy i musi zareagować. Każda grupa pokazuje scenkę, a reszta klasy mówi, co w tej reakcji było dobre i co można powiedzieć jeszcze inaczej.

Przykład 2: Nauczyciel podaje hasło stop obgadywaniu i prosi uczniów, żeby wymyślili krótkie improwizowane scenki. Może w nich być, że np. ktoś próbuje obgadywać, a druga osoba zatrzymuje tę rozmowę. Po każdej scence uczniowie zapisują na tablicy gotowe zdania, które można użyć w prawdziwym życiu.

Tydzień stop obgadywaniu i hejtowi

Krótka, dobrze zaplanowana akcja potrafi mocno zmienić to, jak grupa myśli o obgadywaniu i hejtowaniu. Tydzień z jasnym hasłem daje pretekst, żeby codziennie przypominać zasady i ćwiczyć je w praktyce. Dzięki temu młodzi widzą, że to nie jednorazowa pogadanka, ale coś, co dotyczy ich codziennych rozmów w klasie i w internecie.

Przykład 1: Klasa wybiera hasło na cały tydzień, na przykład rozmawiamy w oczy, nie za plecami. Każdego dnia pojawia się małe zadanie. W poniedziałek każdy mówi komuś komplement, a we wtorek klasa tworzy listę słów, których nie chcą słyszeć za plecami. W środę uczniowie wymyślają reakcje, jak zatrzymać obgadywanie, a w czwartek robią wspólny plakat z tymi zasadami. Natomiast w piątek każdy pisze na kartce, co zapamiętał i co chce zmienić.

Przykład 2: Szkoła organizuje tydzień stop hejtowi i obgadywaniu dla kilku klas jednocześnie. Na korytarzach pojawiają się kolorowe plakaty przygotowane przez uczniów i codziennie rano radiowęzeł puszcza jedno zdanie do przemyślenia. Na koniec tygodnia klasy prezentują swoje pomysły, co zrobić, żeby w ich grupie obgadywania było mniej.

Akcje społeczne i własne kampanie

Dobrze przygotowana akcja klasowa albo mała kampania w szkole pokazuje, że obgadywanie nie jest tylko prywatną sprawą, ale problemem całej grupy. Kiedy młodzi sami wymyślają hasła, rysują plakaty albo nagrywają film, lepiej rozumieją, co chcą zmienić i jak mówić o tym innym. Takie działania wzmacniają poczucie, że każdy ma wpływ na to, co dzieje się na przerwie i na szkolnym czacie.

Przykład 1: Uczniowie w grupach przygotowują krótkie filmiki, w których pokazują przykładowe sceny obgadywania i reakcje, które pomagają je przerwać. Filmiki są montowane w jeden krótki film i pokazywane na apelu dla całej szkoły albo wysyłane rodzicom na maila przez dziennik elektroniczny.

Przykład 2: Klasa przygotowuje kampanię plakatową na szkolny korytarz. Każdy plakat zawiera jedno krótkie zdanie, które przypomina, że warto rozmawiać wprost. Na przykład zanim powiesz za plecami, spróbuj w oczy. Plakaty wiszą przez kilka tygodni, a nauczyciele zachęcają, żeby uczniowie sami pilnowali zasad, które na nich zapisali.

Rozmowy o konsekwencjach

Nie każdy wie, że obgadywanie i hejt to nie tylko żarty. Czasem zwykłe słowa przeradzają się w coś poważnego. Warto rozmawiać o tym, że w internecie nic nie znika i że słowa mogą być podstawą do zgłoszenia na policję. Uczniowie powinni wiedzieć, gdzie kończy się zwykła kłótnia, a zaczyna pomówienie albo naruszenie prywatności.

Przykład 1: Wychowawca zaprasza policjanta lub psychologa. Gość opowiada historię o uczniu, który tworzył fałszywe profile na social media, aby obgadywać kolegę. Sprawa skończyła się u rodziców i w sądzie. Uczniowie mogą pytać i dowiadują się, co grozi za takie zachowanie.

Przykład 2: Klasa czyta artykuł o nastolatce, która udostępniła prywatne zdjęcie koleżanki. Myślała, że to żart, a sprawa się tak potoczyła, że potem rozmawiała z policją. Uczniowie w grupach zapisują, co można było zrobić inaczej i co zrobić, kiedy widzi się podobną sytuację.

Codzienne reagowanie i nagradzanie odwagi

Największe znaczenie ma to, jak grupa zachowuje się na co dzień. Warto pokazać, że czasem wystarczy jedno krótkie zdanie, żeby przerwać obgadywanie. Dobrze jest uczyć, jak powiedzieć stop i stanąć w obronie kogoś, kto sam nie umie się bronić. Każda taka reakcja zasługuje na pochwałę, bo pokazuje, że w grupie liczy się szacunek, a nie obgadywanie za plecami.

Przykład 1: Na przerwie uczeń mówi znajomym, że nie chce słuchać rozmowy o kimś, kto tego nie słyszy. Wychowawca, który to zauważył, mówi o tym na lekcji wychowawczej i chwali odwagę, żeby pokazać, że takie zachowania są ważne.

Przykład 2: Na zajęciach uczniowie tworzą listę gotowych zdań, które pomagają przerwać obgadywanie. Na przykład „Nie chcę o tym rozmawiać” albo „Powiedz mu to w twarz”. Potem ćwiczą te zdania w parach, żeby w prawdziwej sytuacji było łatwiej je powiedzieć.

Narzędzia kreatywnego i krytycznego myślenia

Narzędzia kreatywnego i krytycznego myślenia pomagają patrzeć na obgadywanie z różnych stron i szukać rozwiązań. Do takich metod należą chociażby burza mózgów, drzewko decyzyjne, mapa myśli, diagram Ishikawy, metaplan, metoda 5xWHY czy metoda sześciu kapeluszy myślowych Edwarda de Bono. Dzięki nim grupa potrafi dokładniej zrozumieć, skąd bierze się obgadywanie i co można zrobić, żeby je zatrzymać.

Przykład 1: Klasa pracuje z drzewkiem decyzyjnym. Na górze zapisują sytuację: koleżanka mówi coś złego o nieobecnej osobie. Pod spodem uczniowie rysują gałęzie z możliwymi reakcjami, na przykład co się stanie, jeśli ktoś dołączy do obgadywania, co jeśli ktoś przerwie rozmowę, co jeśli ktoś powie wprost, że to nie w porządku. Każda gałąź pokazuje skutki, co pomaga wybrać najlepszą drogę.

Przykład 2: Uczniowie poznają metodę sześciu kapeluszy myślowych. Na tablicy zapisują temat obgadywanie w naszej klasie. Potem każdy kapelusz to inne spojrzenie. Biały to fakty: co wiemy. Czerwony to emocje: co czujemy, kiedy jesteśmy obgadywani. Czarny to minusy: co złego daje obgadywanie. Żółty to plusy: co zyskujemy, jeśli przestaniemy. Zielony to pomysły: co zrobić inaczej. Niebieski kapelusz podsumowuje wszystko i zapisuje zasady.

Przykład 3: Grupa rysuje diagram Ishikawy, nazywany rybią ością. W środku zapisują skutek: w klasie jest obgadywanie. Na ościach zapisują kategorie przyczyn: co się dzieje w grupie, jak działają media społecznościowe, jakie są zachowania uczniów. Potem szukają pomysłów, jak każdą przyczynę osłabić.

Karty pracy

Karty pracy to gotowe ćwiczenia, które pomagają uporządkować myśli i przećwiczyć reakcje na obgadywanie. Dzięki nim uczniowie mogą w swoim tempie zastanowić się, co robią, co czują i jak chcieliby reagować w trudnych sytuacjach. Karty można wypełniać indywidualnie albo w parach.

Gotowa pomoc edukacyjna „Obgadywanie – scenariusze. 50 aktywności: 25 ćwiczeń grupowych i 25 kart pracy dla młodzieży 10–18 lat”

Jeżeli chcesz skorzystać z gotowych, unikalnych kart pracy i scenariuszy, które pomogą ograniczyć obgadywanie w grupie, sięgnij po gotowy aż 123 stronicowy e-book. „Obgadywanie – scenariusze. 50 aktywności: 25 ćwiczeń grupowych i 25 kart pracy dla młodzieży 10–18 lat” to praktyczne narzędzie, które zbiera w jednym miejscu wszystko, o czym była mowa w artykule. Od wyjaśnienia mechanizmu obgadywania, przez analizę przyczyn i skutków, aż po konkretne ćwiczenia i karty pracy, które pomagają reagować i budować zdrowe relacje. Ten e-book to oszczędność czasu i pewność, że temat nie skończy się na krótkiej rozmowie, ale przełoży się na konkretne umiejętności i postawy młodzieży.

Z czego składa się materiał?

Publikacja zawiera pięć rozdziałów:

1. Obgadywanie – co to jest?
2. Dlaczego ludzie obgadują innych?
3. Konsekwencje obgadywania
4. Ofiara obgadywania
5. Jak przeciwdziałać i wspierać w obliczu obgadywania?

Każdy rozdział to 10 kreatywnych aktywności: 5 ćwiczeń grupowych i 5 kart pracy, które angażują młodzież na różnych poziomach. Wśród metod znajdziesz m.in. wykłady, studium przypadków, metaplan, 5xWHY, sześć kapeluszy myślowych de Bono, diagram Ishikawy, mapy myśli, kampanie plakatowe, scenki i krzyżówki

Cel

Zestaw został stworzony, aby:

• ułatwić rozpoznawanie i nazywanie obgadywania,
• rozwijać umiejętność reagowania w trudnych sytuacjach,
• wzmacniać empatię i zrozumienie perspektywy innych,
• ćwiczyć asertywność i odpowiedzialne postawy w grupie.

Zastosowanie

E-book sprawdzi się wszędzie tam, gdzie warto poruszyć temat obgadywanie u młodzieży. Czyli podczas lekcji wychowawczych, zajęć TUS, emocjonalno-społecznych warsztatów profilaktycznych, socjoterapii, godzin świetlicowych, a także w pracy indywidualnej psychologa lub w rozmowach domowych.

Gdzie kupić e-book?

Zestaw scenariuszy do pracy z młodzieżą znajdziesz w popularnych sklepach edukacyjnych oraz bezpośrednio na mojej stronie: Obgadywanie – scenariusze. 50 aktywności dla młodzieży 10–18 lat.

# wykluczenie hejt plotkowanie obgadywanie u młodzieży