Znajdziesz mnie tu
W relacjach z rówieśnikami, w szkole i w domu dzieci i młodzież codziennie stają w sytuacjach, które wymagają pewności siebie, asertywności i umiejętności jasnego wyrażania swoich myśli. Co oznacza, że nie zawsze jednak wiedzą jak zareagować, co powiedzieć albo jak obronić swoje zdanie. Odgrywanie ról, role play to sprawdzona metoda, która pozwala ćwiczyć te umiejętności w praktyce. Dzięki krótkim scenkom młodzi mogą testować różne sposoby reagowania na trudne sytuacje i krok po kroku budować adekwatne poczucie własnej wartości. Jak to wygląda w praktyce?
Czym jest odgrywanie ról?
Odgrywanie ról to znana i ceniona metoda pracy z grupą, która ma swoje korzenie w pedagogice i psychologii. W literaturze anglojęzycznej występuje pod nazwą role play bądź role-playing. Pojęcie to spopularyzował w latach 30. XX wieku niemiecki psycholog i socjolog Jacob L. Moreno, który uznawany jest za ojca psychodramy. Moreno zauważył, że wchodzenie w różne role pozwala ludziom lepiej rozumieć siebie i innych oraz uczy nowych sposobów zachowania w relacjach. Z psychodramy wyodrębniono z czasem technikę uproszczoną, praktyczną i łatwą do wykorzystania, czyli właśnie odgrywanie ról.
W praktyce odgrywanie ról polega na tym, że uczestnicy wcielają się w wybrane postacie i odgrywają krótkie scenki, które odwzorowują sytuacje z codziennego życia. W przypadku dzieci i młodzieży scenki mogą dotyczyć rozmowy z kolegą, kłótni w grupie, proszenia o pomoc albo odmawiania, gdy ktoś namawia na coś, czego nie chcemy zrobić. Prowadzący zajęcia moderuje przebieg scenki i wspiera młodych w szukaniu różnych reakcji i rozwiązań. Dzięki takiej formie pracy uczestnicy mogą swobodnie próbować różnych zachowań i zastanowić się, co w danej sytuacji działa najlepiej. Odgrywanie ról to jedna z metod aktywizujących, która łączy praktyczne ćwiczenie z nauką, rozwijając umiejętności społeczne w działaniu. Zwykle jedna scenka trwa kilka minut i „grają” w niej dwie lub trzy osoby, a reszta grupy obserwuje i potem wspólnie rozmawiają o tym, co się wydarzyło. Prowadzący może sam wymyślić scenki albo skorzystać z gotowych propozycji dopasowanych do wieku i celu zajęć.
Jakie korzyści płyną z role play?
Odgrywanie ról to metoda, która wnosi do pracy z dziećmi i młodzieżą wiele konkretnych wartości. Dzięki niej uczestnicy mają okazję ćwiczyć umiejętności, które często trudno opanować tylko w teorii. Oto najważniejsze korzyści:
Nauka asertywności
Podczas odgrywania ról młodzi uczą się wyrażać swoje zdanie i mówić „nie” w różnych sytuacjach. To znaczy, że mają możliwość sprawdzić, jak brzmi stanowcza, ale spokojna odmowa, jak poprosić o zmianę zachowania albo jak obronić swoją opinię bez krzyku i obrażania innych.
Budowanie pewności siebie
Ćwiczenie scenek daje uczestnikom poczucie, że potrafią poradzić sobie w trudnej rozmowie. Z czasem stają się odważniejsi w wyrażaniu tego, co myślą i mniej boją się reakcji innych osób. Dzięki temu pewność siebie rośnie, ponieważ młodzi widzą, że potrafią nazwać problem i znaleźć rozwiązanie.
Radzenie sobie w trudnych rozmowach
Odgrywanie ról pokazuje, jak można reagować w sytuacjach konfliktu, nieporozumień albo presji ze strony grupy. Młodzi testują różne odpowiedzi i dzięki temu uczą się słuchać, a także dobierać słowa tak, żeby nie raniły innych. Dzięki temu łatwiej znajdują skuteczne sposoby na spokojne załatwienie trudnej sprawy.
Lepsze rozumienie emocji
Wchodzenie w różne role rozwija empatię. Uczestnicy przez chwilę patrzą na problem oczami kogoś innego. Po scenkach rozmawiają o tym, co czuli, co było dla nich trudne i co chcieliby zmienić w prawdziwej rozmowie.
Budowanie pozytywnych relacji
Regularne ćwiczenia z odgrywanie ról wzmacniają więzi w grupie. Młodzi zaczynają lepiej się rozumieć, szybciej rozwiązują konflikty i są bardziej otwarci na potrzeby kolegów i koleżanek. W efekcie atmosfera w klasie czy na zajęciach staje się spokojniejsza i bardziej przyjazna.
Role play — jak pracować?
Na początku warto ustalić zasady i zadbać o poczucie bezpieczeństwa. Uczestnicy muszą wiedzieć, że nikt nie będzie się z nich śmiał ani ich oceniał. Dobrze zacząć od prostych scenek i zaproponować, żeby najpierw role odgrywały osoby, które czują się pewniej. Prowadzący może pokazać przykład albo sam wcielić się w jedną z ról. Scenki powinny być krótkie i dotyczyć sytuacji bliskich młodzieży. Lepiej unikać tematów zbyt trudnych lub abstrakcyjnych. Najlepiej sprawdzają się rozmowy z życia, drobne kłótnie, proszenie o pomoc, odmawianie, reagowanie na zaczepki.
Najpierw grupa powinna zrobić krótką rozgrzewkę i dopiero po tym można przejść do odgrywania ról. To pomaga rozluźnić atmosferę i przygotować uczestników do ćwiczenia. Może to być zabawa w dokończenie zdania, szybka wymiana argumentów na lekki temat albo mini scenka improwizowana. Taka rozgrzewka zmniejsza stres i ośmiela uczestników. Po każdej scenie ważna jest rozmowa i omówienie, co się wydarzyło. Najpierw pytamy osoby odgrywające role, jak się czuły, potem grupa dzieli się swoimi spostrzeżeniami. Na koniec prowadzący podsumowuje wnioski i zachęca, żeby zastanowić się, jak podobna sytuacja wyglądałaby w prawdziwym życiu.
Gotowa pomoc edukacyjna „Scenki do odgrywania ról. 80 role-play dla dzieci i młodzieży w wieku 10+”
„Scenki do odgrywania ról…” to e-book, w którym znajdziesz aż 80 gotowych sytuacji do pracy z dziećmi i młodzieżą w wieku od około 10 lat wzwyż. Każda scenka jest krótka, napisana prostym językiem i dotyczy codziennych sytuacji, które młodzi znają z życia szkoły lub podwórka. Materiał jest przygotowany w formacie PDF, gotowy do wydruku, dzięki czemu wystarczy wyciąć scenki i rozdać je uczestnikom zajęć.
Scenki obejmują różne obszary, między innymi:
- przezwyciężanie strachu,
- zarządzanie złością,
- radzenie sobie ze smutkiem,
- poczucie odrzucenia,
- porozumienie w konflikcie,
- wsparcie w problemach,
- asertywność,
- trudne sytuacje,
- rozwiązywanie problemów.
Zastosowanie
W zależności od opisu danej sytuacji scenki można stosować w parach lub w grupach trzyosobowych. Materiał sprawdza się na zajęciach TUS, emocjonalno-społecznych, lekcjach wychowawczych, doradztwa zawodowego oraz zajęciach świetlicowych.
Gdzie można kupić e-book „Scenki do odgrywania ról”?
Publikacja dostępna jest w wielu popularnych serwisach z materiałami edukacyjnymi oraz bezpośrednio na mojej stronie jako produkt gotowy do pobrania. Można ją znaleźć tutaj:
Scenki do odgrywania ról. 80 role-play dla dzieci i młodzieży w wieku 10+. Po zakupie plik PDF można od razu pobrać i wydrukować, a nowi klienci mają stały dostęp do pliku w panelu Moje konto.
Odgrywanie ról to dobra okazja, żeby młodzi mogli spróbować różnych sposobów rozmowy. Dzięki temu łatwiej zobaczą, co działa najlepiej i kiedy warto tak reagować. Trzeba jednak pamiętać, że nie każdy od razu czuje się swobodnie. Zamiast zmuszać do udziału, warto zachęcać małymi krokami. Dobrze poprowadzone odgrywanie ról potrafi otworzyć grupę na nowe pomysły i dać uczestnikom odwagę do mówienia o tym, co dla nich ważne.
