Okna Johari. Ile wiesz o sobie, a ile inni ludzie?

Zastanawiasz się czasem, jak postrzegasz samego siebie? Co naprawdę o sobie wiesz, a co zostaje poza zasięgiem twojej uwagi? A co widzą ludzie, którzy są blisko ciebie? Okna Johari to narzędzie, które pomaga uchwycić te różnice i spojrzeć na siebie z nowej perspektywy. Sprawdź, co w tobie jest ukryte, a co widzą inni ludzie. Poniżej przeczytaj, jak możesz wykorzystać to narzędzie dla siebie oraz pobierz dedykowane ćwiczenie jako darmowy PDF.

Czym są okna Johari?

Model okien Johari powstał w latach 50. XX wieku jako narzędzie samooceny do pracy nad komunikacją i samoświadomością. Jego autorami są Joseph Luft i Harrington Ingham, którzy połączyli pierwsze litery swoich imion (JO + HARI), tworząc nazwę tego modelu. Początkowo był wykorzystywany w psychologii grup, dziś stosuje się go także w edukacji, rozwoju osobistym i pracy indywidualnej. Podobne nazewnictwo to matryca Johari, kwadrat Johari.

Jego głównym celem jest pokazanie, że nikt nie ma pełnej wiedzy o sobie. To, kim jesteśmy, to wypadkowa tego, co wiemy o sobie, co ukrywamy, czego nie dostrzegamy, a także tego, co wiedzą o nas inni. Czasem dopiero kontakt z drugim człowiekiem ujawnia coś, czego sami wcześniej nie widzieliśmy.

Model okien Johari najczęściej wykorzystywany jest w pracy z dorosłymi. Sięgają po niego psychoterapeuci, trenerzy i osoby prowadzące warsztaty psychologiczne. Sprawdza się w procesach rozwojowych, pracy nad relacjami i samoświadomością, ale także w terapii uzależnień czy grupach wsparcia.

Cztery obszary

Model dzieli wiedzę o sobie na cztery obszary (okna, szyby, pola), które pomagają dokonać samodzielnej oceny tego, jak postrzegamy siebie i jak funkcjonujemy w relacjach z innymi. Dokładnej, ich układ pokazuje, ile informacji o sobie ujawniamy, co ukrywamy i co może być dla nas kompletnie nieczytelne. Te cztery obszary to:

• otwarty – cechy znane nam i innym,
• ukryty – cechy znane nam, ale inni o nich nie wiedzą,
• ślepy – inni wiedzą coś o nas, ale my tego nie dostrzegamy,
• nieznany – nie wiemy o tym ani my, ani inni.

1. Obszar Jawny (Ja publiczne, arena, marka osobista)

To obszar, który znasz ty i znają inni. Mieszczą się tu wszystkie cechy, zachowania, emocje i opinie, które są dla ciebie oczywiste i które otwarcie pokazujesz. Widzisz je w sobie i nie masz trudności z ich wyrażaniem. Ludzie z otoczenia dostrzegają w tobie to samo. To może być otwartość, wrażliwość, konkretność albo kreatywność. Cokolwiek, co działa w obie strony. Ty to o sobie wiesz i oni też to widzą.

Ten obszar często nazywany jest areną, przestrzenią wspólną albo ja publicznym. W komunikacji ma ogromne znaczenie, bo właśnie tutaj buduje się zaufanie, porozumienie i autentyczny kontakt. Im więcej tu się mieści, tym większa szansa na jasność w relacjach. Można go rozszerzać przez rozmowę i współpracę z innymi, szczególnie wtedy, gdy środowisko daje poczucie bezpieczeństwa.

2. Obszar Ślepy (Ja ślepe, ślepy punkt, informacja zwrotna)

To to, czego nie widzisz, chociaż inni to dostrzegają. Mogą to być drobne rzeczy, które robisz automatycznie, twoje reakcje, głos, sposób bycia. Ale mogą to być też cechy charakteru, których nie jesteś świadomy. Ktoś mówi: „Masz tendencję do oceniania”, a ty się dziwisz, bo według ciebie tylko komentujesz. Albo odwrotnie. Jesteś wspierający, ale nie wiesz, jak ważne jest to dla innych.

Ten obszar bywa niewygodny, bo konfrontuje z czymś, czego się nie spodziewasz. Może też być budujący. Czasem ktoś zobaczy w tobie coś dobrego, czego sam nie potrafisz nazwać. Obszar ślepy można odkrywać tylko w relacji z drugim człowiekiem. Wymaga to odwagi, słuchania i gotowości do przyjęcia tego, co inni mają do powiedzenia.

3. Obszar Ukryty (Ja ukryte, fasada)

To wszystko, co wiesz o sobie, ale z różnych powodów nie pokazujesz tego innym. Może dlatego, że nie chcesz, z lęku, że zostaniesz źle zrozumiany, albo dlatego, że masz przekonanie, że niektóre rzeczy trzeba zostawić dla siebie. Ten obszar to emocje, myśli, wspomnienia, historie i cechy, które trzymasz w środku i nie ujawniasz ich nikomu albo tylko wybranym osobom.

Ukryty obszar nie musi być niczym złym. Czasem chroni, pozwala zachować granice i prywatność. Ale gdy wszystko pozostaje ukryte, relacje stają się powierzchowne. Praca z tym obszarem polega nie na obnażaniu się, tylko na świadomym decydowaniu, co pokazujesz i komu.

4. Obszar Nieznany (Ja nieznane, czarna dziura)

To część, do której nie masz dostępu ani ty, ani inni. To przestrzeń pełna potencjału, emocji, reakcji i zasobów, które są uśpione. Niektóre z nich pojawią się dopiero w konkretnych okolicznościach. Inne mogą nigdy się nie uaktywnić. To trochę jak ciemna materia. Wiadomo, że jest, ale trudno ją uchwycić.

Może się okazać, że w stresującej sytuacji reagujesz zupełnie inaczej niż myślałeś. Albo że w relacji z nową osobą pojawiają się uczucia, które cię zaskakują. Obszar nieznany może przerażać, ale też fascynować. Często uruchamia się w procesie zmiany, w terapii, w nowych doświadczeniach. I właśnie dlatego mówi się, że to obszar z największym potencjałem rozwojowym.

Jak w praktyce wykonać ćwiczenie Okna Johari?

Ćwiczenie Okna Johari to proste, ale bardzo wartościowe narzędzie, które pozwala lepiej poznać siebie, zrozumieć sposób funkcjonowania w relacjach i rozwinąć umiejętność świadomej komunikacji. Poniżej znajdziesz dokładną instrukcję, jak przeprowadzić to ćwiczenie krok po kroku.

Materiały:

• lista cech charakteru,
• po dwie czyste kartki dla każdego uczestnika (najlepiej w formacie połowy kartki A5 lub mniejszym),
• szablon „Okna Johari” do wypełnienia.

Grupa uczestników:

Zbierz grupę znanych sobie osób, które chcą wziąć udział w ćwiczeniu. Może to być zespół, grupa przyjaciół, klasa starszej młodzieży lub inna społeczność.

Kroki 1-7

1. Przygotuj listę cech osobowości, najlepiej w formie przymiotników. Udostępnij ją wszystkim uczestnikom. Możesz ją wydrukować albo wyświetlić na ekranie. Pobierz darmową listę cech.

2. Rozdaj każdemu z uczestników dwie czyste kartki. Na pierwszej z nich uczestnik samodzielnie wypisuje od sześciu do dziesięciu cech, które jego zdaniem najlepiej go opisują i są widoczne dla innych. Tę kartkę każdy zachowuje dla siebie.

3. Na drugiej kartce uczestnik zapisuje na górze swoje imię i nazwisko. Kartki należy udostępnić innym, na przykład przez przyklejenie ich taśmą w widocznym miejscu lub rozłożenie na stole w sali. Uczestnicy podchodzą kolejno do każdej kartki i zapisują na niej od trzech do pięciu przymiotników, które ich zdaniem pasują do tej osoby. Wybierają je z wcześniej przygotowanej listy cech.

4. Po zakończeniu wszyscy uczestnicy odbierają swoje kartki. Każdy powinien mieć teraz dwie: jedną wypełnioną samodzielnie i drugą uzupełnioną przez innych.

5. Rozdaj uczestnikom szablony Okna Johari. Pobierz darmowy arkusz.

6. Czas na pracę z szablonem. Uczestnicy przyporządkowują zebrane cechy do odpowiednich obszarów:

• w polu Arena zapisują cechy, które występują na obu kartkach, czyli zostały wskazane przez nich samych i przez innych,
• w polu Fasada zapisują cechy, które znajdują się wyłącznie na kartce wypełnionej samodzielnie,
• w polu Ślepy punkt zapisują cechy, które pojawiły się tylko na kartce wypełnionej przez innych,
• w polu Nieznane zapisują cechy, które nie pojawiły się na żadnej z kartek, ale które mogą się ujawnić w trudnych lub nietypowych sytuacjach.

7. Na koniec przejdźcie do wspólnego omówienia ćwiczenia. Porównajcie to, jak uczestnicy postrzegają siebie, a jak są postrzegani przez innych. Wspólnie możecie zastanowić się nad znaczeniem poszczególnych obszarów i tym, co można z nich wyczytać.

W trakcie rozmowy można wykorzystać pytania:

• Jakie uczucia towarzyszą ci po zakończeniu tego ćwiczenia?
• Czego doświadczyłeś jako łatwe, a co okazało się trudne w trakcie ćwiczenia?
• Jakie nowe spostrzeżenia zdobyłeś o sobie, uczestnicząc w tym ćwiczeniu?
• W jaki sposób możesz wykorzystać te wnioski w swoim życiu?
• Jakie korzyści lub lekcje możemy wyciągnąć z tego ćwiczenia dla naszej grupy?

Okna Johari to narzędzie psychologiczne, które pomaga ludziom zrozumieć siebie i swoje relacje z innymi. Dzięki podziałowi cech osobowości na obszar otwarty, ukryty, ślepy i nieznany, pozwala na budowanie zaufania, zwiększanie samoświadomości i poprawę komunikacji. To narzędzie jest przydatne zarówno w rozwoju osobistym, jak i w pracy zespołowej, umożliwiając odkrywanie ukrytych aspektów siebie i budowanie silniejszych więzi z innymi ludźmi. Jeżeli stosowałeś je w praktyce, podziel się w komentarzach spostrzeżeniami.