Podejmij decyzję, czyli Sześć Myślowych Kapeluszy Edwarda de Bono

Podejmowanie decyzji to codzienność – zarówno w pracy, jak i w życiu prywatnym. Problem pojawia się, gdy nasz sposób myślenia ogranicza naszą perspektywę. Czy zdarzyło ci się patrzeć na problem tylko pod jednym kątem, ignorując inne możliwości? Sześć Myślowych Kapeluszy to metoda stworzona przez Edwarda de Bono, która pozwala uporządkować proces myślowy i spojrzeć na decyzje z różnych stron. Jak działa? Na czym polega jej skuteczność? I jak zastosować ją w praktyce? O tym właśnie przeczytasz w tym artykule.

Czym jest Sześć Myślowych Kapeluszy Edwarda de Bono?

Sześć Myślowych Kapeluszy to metoda usystematyzowanego myślenia, która pomaga analizować problemy i podejmować decyzje w uporządkowany sposób. Jej główną ideą jest świadome oddzielanie różnych sposobów myślenia – zamiast mieszać fakty, emocje, krytykę czy kreatywność, każdy aspekt rozważa się osobno. Dzięki temu można uniknąć chaosu myślowego i skupić się na konkretnych elementach analizy.

Metodę opracował Edward de Bono, jeden z czołowych badaczy kreatywności, który opisał ją w książce Sześć Myślowych Kapeluszy wydanej w 1985 roku. Koncepcja ta opiera się na metaforze „kapeluszy myślowych” – każdy z nich symbolizuje inny sposób analizowania sytuacji. Przyjmując określony kapelusz, zmieniamy perspektywę, co pozwala podejść do problemu bardziej wszechstronnie i uniknąć jednostronnego myślenia.

Metoda ta jest stosowana zarówno indywidualnie, jak i w pracy zespołowej. Umożliwia lepsze podejmowanie decyzji, ułatwia analizę problemów i wspiera twórcze rozwiązywanie konfliktów. Jest szczególnie popularna w biznesie, edukacji oraz psychologii, gdzie pomaga w strategicznym myśleniu i efektywnej komunikacji.

Jak korzystać z modelu Sześć Myślowych Kapeluszy – Six Thinking Hats?

Każdy z Sześciu Myślowych Kapeluszy to inny sposób myślenia – od analizy faktów, przez intuicję i emocje, aż po kreatywne podejście do problemu. Najważniejsze jest to, że wszystkie te perspektywy rozpatruje się osobno, zamiast mieszać je w jednej chwili.

Metoda sprawdza się zarówno w codziennych sytuacjach, jak i wtedy, gdy trzeba podjąć trudniejszą decyzję – na przykład podczas planowania, rozwiązywania problemów czy pracy nad nowym projektem. Dzięki niej łatwiej jest spojrzeć na sytuację z różnych stron i nie wpaść w schematy myślowe.

Sześć Myślowych Kapeluszy krok po kroku

🔹 Krok 1 Ustal cel myślenia

Zanim zaczniesz korzystać z kapeluszy, określ, nad czym dokładnie chcesz się zastanowić. Może to być podjęcie decyzji, rozwiązanie problemu lub analiza sytuacji.

🔹 Krok 2 Załóż Niebieski Kapelusz – organizacja procesu

Pierwszym krokiem jest przyjęcie roli Niebieskiego Kapelusza, który określa plan działania. To moment na ustalenie, w jakiej kolejności będą używane pozostałe kapelusze oraz jak długo będziesz się skupiać na każdym z nich.

🔹 Krok 3 Przejdź przez kolejne kapelusze

Każdy kapelusz zakładasz osobno, analizując problem z określonej perspektywy:

• Biały Kapelusz – fakty: Jakie mamy sprawdzone informacje? Czego jeszcze nie wiemy?
• Czerwony Kapelusz – emocje: Jak się czuję w tej sytuacji? Jakie intuicyjne reakcje wywołuje dany pomysł?
• Czarny Kapelusz – zagrożenia: Co może pójść nie tak? Jakie są słabe strony rozwiązania?
• Żółty Kapelusz – korzyści: Jakie pozytywne efekty może przynieść to rozwiązanie? Jakie są jego mocne strony?
• Zielony Kapelusz – kreatywność: Jakie inne pomysły warto rozważyć? Czy istnieją nowe, nieszablonowe rozwiązania?

🔹 Krok 4 Ponowna analiza wniosków

Po przejściu przez wszystkie kapelusze wracasz do Niebieskiego Kapelusza, który podsumowuje proces i określa następne kroki. Czasem może być konieczne ponowne przejście przez niektóre etapy, jeśli pojawią się nowe informacje.

🔹 Krok 5 Podejmij decyzję lub wyciągnij wnioski

Dzięki różnym perspektywom masz teraz pełniejszy obraz sytuacji. Możesz podjąć świadomą decyzję lub stworzyć strategię dalszego działania.

Biały Kapelusz – analiza faktów i danych

W skrócie: obiektywizm – „To jest tym, czym jest”

Biały Kapelusz oznacza obiektywne myślenie oparte wyłącznie na faktach. Stosowany zazwyczaj na początku analizy, koncentruje się na rzetelnych informacjach, danych i logicznych przesłankach. Nie ma tu miejsca na emocje czy interpretację – liczą się tylko konkretne fakty, które można zweryfikować.

Pytania, które warto sobie zadać:

• Jakie faktycznie posiadam informacje o tej sytuacji?
• Czego jestem pewien, a co wymaga jeszcze sprawdzenia?
• Czy opieram się na rzetelnych źródłach, czy tylko na domysłach?
• Jakie konkretne dane mogą pomóc w podjęciu decyzji?

Zielony Kapelusz – kreatywność i innowacje

W skrócie: opcje, możliwości – „Możemy to zrobić na kilka sposobów, mianowicie…”

Zielony Kapelusz to myślenie twórcze i nieszablonowe. To etap poszukiwania nowych pomysłów, rozwiązań i alternatywnych dróg. Nie ma tu miejsca na ograniczenia – liczy się swoboda, kreatywność i otwartość na różne możliwości. Można tu zastosować burzę mózgów, eksperymentowanie z nowymi pomysłami czy niestandardowe podejście do problemu.

Pytania, które warto sobie zadać:

• Jakie inne rozwiązania można wziąć pod uwagę?
• Czy istnieje sposób, o którym jeszcze nie pomyślałem?
• Jak można podejść do problemu bardziej kreatywnie?
• Czy da się połączyć różne pomysły w jedno rozwiązanie?

Czarny Kapelusz – analiza ryzyka i zagrożeń

W skrócie: pesymista – „Jestem na nie, bo…”

Czarny Kapelusz to krytyczne spojrzenie na sytuację. Jego zadaniem nie jest narzekanie, ale realistyczna analiza zagrożeń, słabych punktów i potencjalnych problemów. Dzięki temu można wcześniej dostrzec błędy, uniknąć strat i przygotować się na trudności. Jest niezbędny, by ocenić, czy dane rozwiązanie rzeczywiście przyniesie oczekiwane korzyści.

Pytania, które warto sobie zadać:

• Jakie słabe strony ma ten pomysł?
• Co może pójść nie tak i jakie będą tego konsekwencje?
• Czy są jakieś pułapki i zagrożenia, które trzeba wziąć pod uwagę?
• Czy podjęcie tej decyzji wiąże się z ryzykiem?

Czerwony Kapelusz – emocje i intuicja

W skrócie: uczucia – „Bardzo, bardzo mi się podoba…”

Czerwony Kapelusz to świat emocji, intuicji i pierwszych reakcji. Nie chodzi tu o logiczną analizę czy fakty, ale o to, jak coś czujesz. Ten sposób myślenia pozwala zrozumieć, jakie emocje wywołuje dana decyzja – zarówno u ciebie, jak i u innych. Nie zawsze musi być racjonalny, ale jest ważny, bo uczucia wpływają na podejmowanie decyzji.

🔹 Pytania, które warto sobie zadać:

• Jakie emocje budzi we mnie ten pomysł?
• Czy intuicyjnie czuję, że to dobra czy zła decyzja?
• Jak mogą zareagować inni?
• Czy moje emocje wynikają z rzeczywistej sytuacji, czy z wcześniejszych doświadczeń?

Żółty Kapelusz – pozytywne myślenie i korzyści

W skrócie: optymizm – „To się musi udać”

Żółty Kapelusz skupia się na pozytywach, możliwościach i korzyściach. To sposób myślenia, który pozwala dostrzec najlepsze strony danego rozwiązania, nawet jeśli na pierwszy rzut oka nie są one oczywiste. Sprzyja motywacji, otwartości i poszukiwaniu szans, zamiast skupiania się na trudnościach.

Pytania, które warto sobie zadać:

• Jakie pozytywne efekty może przynieść ta decyzja?
• Jakie szanse i możliwości otwiera to rozwiązanie?
• Co może pójść lepiej, niż się spodziewam?
• Jakie ukryte korzyści mogę dostrzec?

Niebieski Kapelusz – organizacja i kontrola procesu

W skrócie: analiza i porządek – „To się da załatwić, tego niestety nie”

Niebieski Kapelusz odpowiada za zarządzanie myśleniem. To on porządkuje cały proces, decyduje o kolejności użycia innych kapeluszy i podsumowuje wnioski. Jego rola polega na obiektywnym spojrzeniu na całość, moderowaniu dyskusji i wyznaczaniu kierunku działania. Pomaga zachować logiczny tok myślenia i uniknąć chaosu.

Pytania, które warto sobie zadać:

• Jak najlepiej poukładać proces myślenia i analizowania problemu?
• Czy wszystkie kluczowe aspekty zostały uwzględnione?
• Jakie kolejne kroki należy podjąć?
• Jakie wnioski wynikają z dotychczasowej analizy?

Dodatkowe informacje o technice Sześć Myślowych Kapeluszy

Sześć Myślowych Kapeluszy to metoda, która pozwala spojrzeć na problem z różnych punktów widzenia. Każdy kapelusz reprezentuje odrębny styl myślenia, co pomaga uniknąć chaosu i bardziej świadomie kierować analizą. Można stosować je zarówno w sposób dosłowny (np. fizycznie zakładając kapelusze podczas spotkań), jak i metaforyczny – zmieniając perspektywę myślenia.

Warto pamiętać, że tę metodę można również modyfikować, przyjmując perspektywę różnych specjalistów – np. analizując problem tak, jak zrobiłby to lekarz, architekt czy przedstawiciel innej branży.

Strategie i programy

Po określeniu sześciu sposobów myślenia można stosować różne sekwencje kapeluszy, dopasowane do konkretnego celu. Zazwyczaj proces rozpoczyna i kończy Niebieski Kapelusz, który organizuje przebieg analizy i podsumowuje wnioski.

• Pomysły początkowe – niebieski, biały, zielony
• Wybór między alternatywami – niebieski, biały, zielony, żółty, czarny, czerwony
• Identyfikacja rozwiązań – niebieski, biały, czarny, zielony
• Szybka opinia – niebieski, czarny, zielony, biały
• Planowanie strategiczne – niebieski, żółty, czarny, biały
• Usprawnienie procesu – niebieski, biały, żółty, czarny, zielony, czerwony
• Rozwiązywanie problemów – niebieski, biały, zielony, czerwony, żółty, czarny
• Ocena wydajności – niebieski, czerwony, biały, żółty, czarny, zielony

Sześć Myślowych Kapeluszy w praktyce – przykłady 

Przykład 1. Decyzja o wdrożeniu nowej strategii w firmie (sfera zawodowa)

Zarząd firmy zastanawia się nad wprowadzeniem nowej strategii sprzedażowej. Aby uniknąć błędów i spojrzeć na problem z różnych stron, postanawia skorzystać z metody Sześciu Myślowych Kapeluszy.

Krok 1: Niebieski Kapelusz – organizacja procesu

Cel Podjąć decyzję, czy wdrożyć nową strategię sprzedaży.
Plan Analiza problemu krok po kroku z wykorzystaniem wszystkich kapeluszy. Kolejność: biały → czerwony → czarny → żółty → zielony → niebieski.

Krok 2: Biały Kapelusz – analiza faktów i danych

Jakie mamy konkretne informacje?

• Sprzedaż w ostatnich 6 miesiącach spadła o 12%.
• Konkurencja wprowadziła nowe promocje, co wpłynęło na odpływ klientów.
• Nowa strategia zakłada agresywniejszy marketing, ale wymaga większego budżetu.
• Klienci preferują zakupy online – 65% transakcji odbywa się przez internet.

📌 Wniosek: Nowa strategia opiera się na faktach i realnych danych, ale trzeba rozważyć, jakie mogą być skutki jej wdrożenia.

Krok 3: Czerwony Kapelusz – emocje i intuicja

Jakie uczucia wywołuje ta decyzja?

• Menedżerowie są podzieleni – część jest podekscytowana nową możliwością, inni obawiają się ryzyka.
• Pracownicy działu sprzedaży mają mieszane odczucia – boją się, że agresywna strategia odstraszy lojalnych klientów.
• Intuicja sugeruje, że zmiana jest konieczna, ale może nie być dobrze przyjęta przez wszystkich.

📌 Wniosek: Warto uwzględnić obawy i przygotować plan zarządzania zmianą, by zwiększyć akceptację strategii.

Krok 4: Czarny Kapelusz – analiza zagrożeń

Co może pójść nie tak?

• Zwiększony budżet marketingowy może obciążyć firmę finansowo.
• Możliwe niezadowolenie stałych klientów, którzy nie lubią agresywnej reklamy.
• Jeśli kampania nie przyniesie efektów, firma poniesie straty.
• Konkurencja może szybko odpowiedzieć własnymi promocjami, co zmniejszy skuteczność naszej strategii.

📌 Wniosek: Trzeba przygotować plan awaryjny na wypadek niepowodzenia oraz dobrze obliczyć koszty.

Krok 5: Żółty Kapelusz – pozytywne aspekty

Jakie są szanse i korzyści?

• Możliwe zwiększenie sprzedaży o 20% w ciągu roku.
• Nowa strategia może przyciągnąć nowych klientów, szczególnie w e-commerce.
• Silniejsza pozycja marki na rynku.
• Możliwość skalowania strategii na inne rynki.

📌 Wniosek: Jeśli strategia zostanie dobrze wdrożona, może przynieść długoterminowe korzyści.

Krok 6: Zielony Kapelusz – kreatywność i alternatywy

Czy można zrobić to inaczej?

• Może zamiast agresywnej reklamy skupić się na programie lojalnościowym?
• Czy można przetestować strategię na mniejszej grupie klientów przed pełnym wdrożeniem?
• Może warto zainwestować w lepszą obsługę klienta zamiast intensywnych kampanii?

📌 Wniosek: Powstają nowe pomysły – warto je rozważyć jako alternatywę.

Krok 7: Niebieski Kapelusz – podsumowanie i decyzja

• Analiza pokazała, że strategia ma potencjał, ale niesie też ryzyko.
• Firma zdecyduje się na testowe wdrożenie na małym rynku, zamiast od razu inwestować duży budżet.
• Przygotowany zostanie plan awaryjny, jeśli wyniki okażą się niesatysfakcjonujące.

📌 Finalna decyzja: Strategia zostanie wdrożona stopniowo, a efekty będą monitorowane przez pierwsze 3 miesiące.

Przykład 2: Kupno mieszkania (życie codzienne)

Osoba planuje kupić mieszkanie, ale nie jest pewna, czy to dobry wybór. Postanawia przeanalizować sytuację metodą Sześciu Myślowych Kapeluszy.

Krok 1: Niebieski Kapelusz – organizacja procesu

Cel Podjąć świadomą decyzję o zakupie mieszkania.
Plan Analiza problemu krok po kroku z wykorzystaniem kapeluszy. Kolejność: biały → czerwony → czarny → żółty → zielony → niebieski.

Krok 2: Biały Kapelusz – analiza faktów i danych

Jakie mamy konkretne informacje?

• Cena mieszkania: 600 000 zł.
• Lokalizacja: 15 min od centrum, blisko komunikacji miejskiej.
• Stan: wymaga remontu kuchni i łazienki.
• Koszty dodatkowe: czynsz 700 zł, podatek roczny 500 zł.

📌 Wniosek: Mieszkanie ma dobre położenie, ale wymaga dodatkowych inwestycji.

Krok 3: Czerwony Kapelusz – emocje i intuicja

Jakie uczucia wywołuje ta decyzja?

• Podekscytowanie nowym miejscem.
• Lekkie obawy przed kredytem i kosztami remontu.
• Intuicja podpowiada, że to dobra lokalizacja, ale stan mieszkania budzi wątpliwości.

📌 Wniosek: Emocje wskazują na ekscytację, ale także pewien stres związany z finansami.

Krok 4: Czarny Kapelusz – analiza zagrożeń

Co może pójść nie tak?

• Koszty remontu mogą być wyższe niż przewidywane.
• Czynsz jest dość wysoki.
• W przyszłości mogą wzrosnąć stopy procentowe kredytu.

📌 Wniosek: Trzeba dobrze przeliczyć koszty i sprawdzić, czy zakup jest opłacalny.

Krok 5: Żółty Kapelusz – pozytywne aspekty

Jakie są korzyści?

• Dobra lokalizacja, mieszkanie łatwo wynająć w przyszłości.
• Własność zamiast wynajmu, co daje większą stabilizację.
• Możliwość urządzenia mieszkania według własnych potrzeb.

📌 Wniosek: Jeśli finanse się zgadzają, mieszkanie może być dobrą inwestycją.

Krok 6: Zielony Kapelusz – kreatywność i alternatywy

Czy są inne opcje?

• Może warto poszukać mieszkania, które nie wymaga remontu?
• Czy istnieje możliwość negocjacji ceny?
• Może kupić mniejsze mieszkanie i zaoszczędzić na kosztach?

📌 Wniosek: Warto sprawdzić inne oferty i spróbować negocjować cenę.

Krok 7: Niebieski Kapelusz – podsumowanie i decyzja

• Mieszkanie spełnia większość kryteriów, ale wymaga remontu.
• Decyzja: przed podjęciem ostatecznej decyzji osoba sprawdzi inne oferty i koszty remontu, aby mieć pełny obraz sytuacji.

Sześć Myślowych Kapeluszy to prosty sposób na bardziej przemyślane decyzje – zarówno w pracy, jak i na co dzień. Dzięki tej metodzie nie skupiasz się tylko na jednej perspektywie, ale analizujesz problem krok po kroku, biorąc pod uwagę fakty, emocje, ryzyko, korzyści i nowe pomysły. Nie musisz od razu stosować jej w pełnym zakresie – czasem wystarczy samo świadome oddzielenie różnych sposobów myślenia, by uniknąć pochopnych decyzji. Jeśli chcesz podejmować trafniejsze wybory, wypróbuj tę technikę w praktyce. W temacie myślenie kreatywnego odsyłam cię do artykułów:

• Jak bardzo kreatywna jesteś? Test
• Jak przeprowadzić burzę mózgów? Plus techniki: Mapa myśli, 5xWHY

Bibliografia

Edward de Bono, Sześć myślowych kapeluszy, Wydawnictwo Sensus, Poznań 2008

Aktualizacja artykułu 2025 r.